Er zijn dorpen die je onthoudt om een gebouw, en er zijn dorpen die je onthoudt om een gevoel. Deià hoort bij die tweede soort. Het klampt zich met honingkleurige stenen huizen vast aan de flank van de Serra de Tramuntana, halverwege Valldemossa en Sóller, op een plek waar de bergen bijna recht de zee in duiken. Wie hier voor het eerst de bocht om komt, ziet een dorp dat lijkt te zijn gegroeid uit de rots zelf, met een kerk als een baken op de top en terrassen vol olijfbomen die naar beneden trappen richting het water. Deià is klein, hooguit een paar honderd inwoners, maar het heeft een reputatie die vele malen groter is. Al generaties lang trekt het schrijvers, schilders en muzikanten, en die stille magneetwerking heeft het dorp een tijdloze sfeer gegeven die je nergens anders op Mallorca precies zo tegenkomt.
Geschiedenis en karakter van een bergdorp
Deià is oud, ouder dan de faam die het nu draagt. Al in de Moorse tijd lag hier een landbouwnederzetting, en de naam zelf gaat vermoedelijk terug op een Arabisch woord. Eeuwenlang was het een afgelegen boerendorp waar het leven draaide om olijven, citrusvruchten en de moeizame arbeid op de steile terrassen die de hellingen bewerkbaar maakten. Die terrassen, met hun droge stapelmuren die zonder mortel tegen de berg zijn opgetrokken, zijn nog altijd zichtbaar en behoren tot het beeld dat de Serra de Tramuntana in 2011 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO bracht.
Het karakter van Deià werd getekend door zijn isolement, en juist die afzondering maakte het dorp aantrekkelijk voor wie rust en ruimte zocht. Na de Eerste Wereldoorlog vonden Duitse, Engelse en Amerikaanse kunstenaars hun weg naar deze hoek van het eiland, aangetrokken door het licht, de goedkope levensstijl en het gevoel dat je hier buiten de wereld kon leven. Zo ontstond langzaam de reputatie van een kunstenaarsdorp, waar het gewone dorpsleven zich vermengde met een internationale bohème.
Robert Graves, de dichter die het dorp op de kaart zette
Geen naam is zo verweven met Deià als die van Robert Graves. De Britse dichter en romanschrijver kwam in 1929 naar het dorp, op aanraden van de schrijfster Gertrude Stein, die hem had verteld dat Mallorca het paradijs was als je het kon verdragen. Graves kon het verdragen, en hij bleef, met een lange onderbreking, bijna zijn hele verdere leven. In de vroege jaren dertig liet hij aan de rand van het dorp een huis bouwen dat hij Ca n’Alluny noemde, wat zoveel betekent als het verre huis. Daar schreef hij een deel van zijn beroemdste werk, waaronder de historische romans over de Romeinse keizer Claudius die hem wereldwijd bekend maakten.
De Spaanse Burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog dwongen Graves het eiland te verlaten, maar zodra het kon keerde hij terug naar Deià, waar hij bleef wonen en werken tot zijn dood in 1985. Zijn aanwezigheid werkte als een baken. Andere schrijvers, dichters en musici volgden, en zo groeide het dorp uit tot een klein maar hardnekkig cultureel centrum. Wie meer wil weten over zijn leven, kan Ca n’Alluny bezoeken, dat vandaag is ingericht als museum en het thuis is van de aan hem gewijde stichting. Binnen staat nog zijn drukpers en voel je hoe een sober huis het decor kon zijn van een enorm oeuvre.
Het hart van het dorp en wat je moet zien
Deià verkennen doe je te voet, want de smalle steegjes en trappen laten zich niet met de auto bedwingen. Vanaf de hoofdweg slingeren geplaveide straatjes omhoog langs huizen van geelbruine steen, met luiken in verweerd groen en bougainville die over de muren valt. Alles voert uiteindelijk naar boven, naar de heuvel die de dorpelingen Es Puig noemen, waar de kerk van Sant Joan Baptista de kroon op het geheel vormt. Dit gedrongen kerkje met zijn vierkante toren gaat terug tot de late middeleeuwen en kijkt uit over de daken, de bergen en de verre glinstering van de zee.
Naast de kerk ligt het kerkhof, misschien wel de meest bezochte plek van heel Deià. Hier ligt Robert Graves begraven, onder een eenvoudige steen op een helling met een uitzicht dat je even doet stilstaan. Rondom strekken de bergen zich uit en beneden ligt de Middellandse Zee, en het is niet moeilijk te begrijpen waarom een dichter juist hier zijn laatste rustplaats wilde. Het kerkhof is bescheiden, zonder pompeuze monumenten, en dat past bij het dorp. De wandeling naar boven, door de geur van jasmijn en vijgenbladeren, is op zichzelf al een van de mooiste dingen die je in Deià kunt doen.
Galerieën, kunst en een befaamd hotel
De artistieke traditie van Deià leeft nog altijd. In het dorp vind je kleine galerieën en ateliers waar lokale en internationale kunstenaars hun werk tonen, en het is een genoegen om er zomaar binnen te lopen. Muziek hoort er ook bij. In de zomermaanden zijn er concerten en optredens die de oude reputatie van het dorp als creatieve haven levend houden, vaak op sfeervolle locaties tussen de oude muren.
Aan de rand van Deià ligt La Residencia, een van de bekendste luxehotels van Mallorca, ondergebracht in twee herenhuizen die teruggaan tot de zeventiende eeuw en omgeven door tuinen vol olijf- en citrusbomen. Het hotel heeft door de jaren heen een lange stoet van beroemde gasten getrokken en draagt bij aan de aura van exclusiviteit die het dorp omgeeft. Je hoeft er niet te logeren om iets van die sfeer te proeven, want ook wie langs de gevel loopt merkt hoe het hotel is opgegaan in het landschap in plaats van erbovenuit te steken.
Eten, drinken en de tafels van het dorp
Voor zo’n klein dorp eet je in Deià verrassend goed. In de smalle straten schuilen restaurants en cafés waar je terecht kunt voor Mallorquijnse gerechten en mediterrane keuken, vaak met producten van eigen bodem, want de vallei zit vol olijfgaarden en moestuinen. Een glas wijn op een schaduwrijk terras, met de kerk boven je, is een van de eenvoudige geneugten van het dorp.
De beroemdste eettafel ligt echter niet in het dorp zelf, maar beneden bij de zee. Aan de rand van de kiezelcove staat Ca’s Patró March, een rustiek visrestaurant waarvan de tafels bijna op de rotsen boven het water zijn geplaatst. Je eet er verse vis en zeevruchten, gevangen uit dezelfde baai waar je op uitkijkt. Het restaurant is alleen in het zomerseizoen geopend en werd bij een breder publiek bekend nadat het als decor diende voor een populaire televisieserie. Reserveren is verstandig, en houd er rekening mee dat je er alleen te voet of over een steile weg komt.
Cala Deià, de wilde cove onder het dorp
Onder Deià, aan het eind van een smalle vallei die naar zee loopt, ligt Cala Deià, de kiezelcove die bij het dorp hoort. Het is geen zacht zandstrand met parasols in rijen, maar een wild inhammetje van kiezels en rotsen, omzoomd door steile hellingen en met helder, diep water dat perfect is om in te duiken. Vanaf het dorp daal je af over een pad dat door olijfgaarden en langs oude vissershutjes voert, een wandeling van een half uur die de moeite meer dan waard is.
De cove heeft iets ongepolijsts dat past bij Deià. Het is de plek waar dorpelingen en kunstenaars al generaties komen zwemmen, waar je op een rots kunt liggen en de tijd kunt vergeten. Wie meer over deze plek wil weten, vindt in ons artikel over Cala Deià een uitgebreide beschrijving van de cove en de weg erheen.
Sfeer, en het gevoel van Deià
Wat Deià uiteindelijk bijzonder maakt, is moeilijk in één zin te vangen. Het is het licht dat aan het eind van de middag goudkleurig over de gevels valt, het is de stilte die alleen wordt onderbroken door kerkklokken en het ruisen van water, en het is het besef dat je op een plek bent waar generaties creatieve mensen zich thuis voelden. Er hangt een ontspannen, bijna dromerige sfeer, alsof niemand er haast heeft. Toeristen komen, maar het dorp weigert zich te laten meeslepen. Er zijn geen straten vol souvenirwinkels, alleen een handjevol adressen en veel ruimte om rond te dwalen.
Ga vroeg of laat op de dag, wanneer het licht op zijn mooist is en de dagjesmensen nog niet of niet meer aanwezig zijn. Loop naar de kerk, kijk uit over de vallei en laat het dorp op je inwerken. Deià beloont geduld. Het is geen plek om af te vinken, maar een plek om te ervaren, en wie de tijd neemt, begrijpt vanzelf waarom zoveel mensen er nooit meer echt weg wilden.
Wanneer te gaan, bereikbaarheid en parkeren
De beste maanden voor een bezoek aan Deià zijn de late lente en de vroege herfst, ruwweg van mei tot juni en van september tot oktober. Dan is het aangenaam warm zonder de drukte en de hitte van de hoogzomer, bloeien de hellingen en zijn de wandelpaden op hun mooist. In juli en augustus is het dorp levendig maar ook voller, en kan het in de nauwe straten warm worden. In de winter is Deià rustig en soms nat, maar wie van stilte houdt, vindt het dan misschien wel op zijn puurst, al zijn dan lang niet alle restaurants open.
Deià ligt aan de kronkelende bergweg die Valldemossa met Sóller verbindt en die tot de mooiste routes van het eiland behoort. Vanuit Palma rijd je er in ongeveer drie kwartier tot een uur naartoe, en de rit zelf, met haarspeldbochten en steeds nieuwe uitzichten, is een belevenis op zich. Wie niet zelf rijdt, kan met een lijnbus komen die de kustdorpen van de Tramuntana aandoet. Parkeren is de grootste uitdaging, want het dorp is klein en de straten zijn smal. Er is een bescheiden parkeerplaats aan de rand en wat plekken langs de doorgaande weg, maar in het hoogseizoen zijn die snel bezet, dus kom vroeg. Voor wie meerdere plekken wil combineren, is een auto huren op Mallorca vaak de handigste manier, al vraagt de bergweg om rustig rijden.
In de buurt
Deià is het perfecte hart van een rondrit door de Serra de Tramuntana, want de mooiste buren liggen op korte afstand. Ten zuiden ligt Valldemossa, het bergdorp waar Chopin en George Sand een winter doorbrachten, en ten noorden vind je Sóller met zijn sinaasappelboomgaarden en de historische tram naar de haven. Iets verder landinwaarts nestelt zich Fornalutx tussen de bergen, dat vaak het mooiste dorp van Mallorca wordt genoemd. Wie de dramatiek van de kust wil zien, rijdt door naar Sa Calobra en de Torrent de Pareis. Voor een compleet overzicht helpt onze gids over Mallorca, en wie de hele archipel wil begrijpen, leest verder in ons overzicht van de Balearen.
Op de kaart
Veelgestelde vragen
Waar ligt Deià precies?
Deià ligt aan de noordwestkust van Mallorca, in het hart van de Serra de Tramuntana, halverwege de bergweg tussen Valldemossa en Sóller. Vanuit Palma rijd je er in ongeveer drie kwartier tot een uur naartoe over een schilderachtige route.
Wie was Robert Graves en waarom is hij belangrijk voor Deià?
Robert Graves was een Britse dichter en romanschrijver die in 1929 naar Deià kwam en er, met een onderbreking tijdens de oorlogsjaren, tot zijn dood in 1985 woonde. Hij schreef er een groot deel van zijn beroemde werk en trok andere kunstenaars aan. Hij ligt begraven op het kerkhof bij de kerk.
Kun je het huis van Robert Graves bezoeken?
Ja, zijn huis Ca n’Alluny aan de rand van het dorp is ingericht als museum en is het onderkomen van de stichting die zijn nalatenschap beheert. Je vindt er zijn drukpers en persoonlijke bezittingen, en krijgt een goed beeld van het leven dat de dichter in Deià leidde.
Heeft Deià een strand?
Deià heeft geen zandstrand, maar onder het dorp ligt Cala Deià, een wilde kiezelcove met helder, diep water. Je bereikt de cove via een wandelpad van ongeveer een half uur door olijfgaarden, of grotendeels met de auto tot een parkeerplek boven.
Is Deià duur?
Deià heeft een chique reputatie en dat merk je aan sommige restaurants en aan het bekende luxehotel aan de rand van het dorp. Toch kun je er ook betaalbaar zijn, want het dorp bezoeken, wandelen naar de kerk en de cove en rondkijken in de galerieën kost weinig of niets. Vooral eten met zeezicht kan aan de prijzige kant zijn.
Wat is de beste tijd om Deià te bezoeken?
De late lente en de vroege herfst zijn ideaal, met aangename temperaturen, bloeiende hellingen en minder drukte dan in de hoogzomer. Juli en augustus zijn levendig maar warm en vol, terwijl de winter rustig en soms nat is, met minder geopende restaurants.
Hoe kom je in Deià en waar parkeer je?
Je komt er met de auto over de bergweg tussen Valldemossa en Sóller, of met een lijnbus die de kustdorpen aandoet. Parkeren is beperkt, met een kleine parkeerplaats aan de rand en enkele plekken langs de doorgaande weg. Kom vroeg in het hoogseizoen, want de plaatsen zijn snel bezet.
Hoeveel tijd heb je nodig voor Deià?
Een halve dag is genoeg om het dorp rustig te verkennen, naar de kerk en het kerkhof te lopen en iets te drinken op een terras. Wil je ook afdalen naar Cala Deià om te zwemmen, of het museum van Robert Graves bezoeken, dan is een hele dag prettiger.
Deià is een dorp om langzaam te ontdekken, en het combineert prachtig met de andere hoogtepunten van de Serra de Tramuntana. Rijg het aaneen met Valldemossa en Sóller, plan een zwempartij bij Cala Deià en gebruik onze Mallorca-gids en het overzicht van de Balearen om je reis vorm te geven.
Bronnen en fotocredit
De foto komt van Wikimedia Commons (CC). Achtergrondinformatie uit publieke bronnen en reisgidsen over de Balearen.
