Waar het noorden van het eiland breed en groen wordt, ligt Alcúdia, misschien wel de rijkste historische stad van Mallorca. Dit is niet het rumoerige strandresort dat veel mensen eerst voor ogen hebben, maar de oude ommuurde stad die daar landinwaarts van ligt, met een compleet bewaarde middeleeuwse stadsmuur, poorten waar je nog altijd doorheen loopt, en een web van smalle straatjes rond een marktplein. Vlak buiten die muren liggen de resten van Pollentia, ooit de belangrijkste Romeinse stad van de Balearen. En aan de rand begint de enorme baai van Alcúdia, met kilometers zand die overgaan in het brede strand van Playa de Muro. Weinig plekken op het eiland stapelen zoveel eeuwen op elkaar binnen een wandeling van een half uur.
Geschiedenis en karakter
Het verhaal van Alcúdia begint niet met de stad die je nu ziet, maar met de Romeinen. Rond 123 voor Christus stichtte de consul Quintus Caecilius Metellus hier Pollentia, kort na de Romeinse verovering van Mallorca. De naam betekende zoiets als de machtige of de sterke, en dat was geen loze belofte. Pollentia groeide uit tot de voornaamste stad van de Balearen en bleef dat eeuwenlang, met een haven, een forum, woonwijken en een theater. Toen het Romeinse gezag wegviel en de stad in verval raakte, verschoof het leven, maar de plek bleef bewoond.
De middeleeuwse stad die je vandaag binnenloopt kwam veel later. Onder koning Jaume II van Mallorca kreeg Alcúdia rond het einde van de dertiende eeuw een nieuwe impuls, en in diezelfde periode begon de bouw van de stadsmuur die het oude centrum nog altijd omsluit. Die muur werd in de loop van de veertiende eeuw voltooid en gaf de stad haar herkenbare gesloten vorm. De Arabische naam Al Qudya, die zoiets als de heuvel betekent, verklapt dat ook de moslimperiode hier zijn sporen naliet voordat de christelijke koningen de plek opnieuw versterkten.
Wat Alcúdia zo bijzonder maakt, is dat die lagen niet netjes van elkaar gescheiden zijn maar in elkaar overlopen. De middeleeuwse muren werden deels opgetrokken met stenen die uit de Romeinse ruïnes even verderop kwamen, zodat je in het metselwerk soms een oude zuil of blok herkent. De stad heeft daardoor iets samengesteld en gelaagd, alsof elke eeuw voortbouwde op wat de vorige achterliet.
Het centrum en de stadsmuur
Het hart van Alcúdia is de ommuurde oude stad, en de muur zelf is meteen de grote trekpleister. Het is een van de best bewaarde middeleeuwse vestingwerken van het eiland, met verdedigingstorens langs de ronde loop en een fraai gerestaureerd gedeelte waar je bovenop kunt lopen. Vanaf de weergang kijk je aan de ene kant uit over de daken en straatjes van de oude stad en aan de andere kant over de vlakte richting de baai. Die wandeling over de muren geeft in een paar minuten het beste gevoel van hoe de stad is opgebouwd.
Je komt de oude stad binnen door de historische poorten. De Porta del Moll, ook wel de Xara-poort genoemd, is de bekendste, met twee zware torens die de toegang flankeren en die richting de haven wijzen. Aan de andere kant ligt de Porta de Sant Sebastià, ook Mallorca-poort geheten, die vroeger op de koninklijke weg naar Palma uitkwam. Tussen die poorten spant zich een netwerk van kronkelende straatjes met honingkleurige gevels, houten luiken, kleine binnenplaatsen en stille pleintjes waar de tijd lijkt stil te staan.
Middenin staat de kerk van Sant Jaume, die zich tegen een stuk van de oude muur aan vlijt. De gevel valt op door een groot rozetvenster, en binnen zijn de ribgewelven en het barokke altaarstuk de moeite waard. In juli, rond de feesten van Sant Jaume, komt de kerk extra tot leven. Wie liever afdaalt in de geschiedenis loopt naar het archeologisch museum van Alcúdia, waar vondsten uit Pollentia worden bewaard en waar de Romeinse stad ineens veel concreter wordt.
Pollentia en de Romeinse geschiedenis
Even buiten de muren, binnen loopafstand van de oude stad, liggen de resten van Pollentia in het gras. Het is het belangrijkste Romeinse opgravingsterrein van de Balearen en tegelijk een van de rustigere bezienswaardigheden van het eiland. Je wandelt langs de fundamenten van het forum, waar ooit de belangrijkste tempels stonden, langs omgevallen zuilen en kapitelen, en langs de resten van de woonwijk die bekendstaat als La Portella, met de plattegronden van Romeinse huizen nog in de grond zichtbaar.
Het meest sprekende monument is het Romeinse theater, het enige bewaarde op Mallorca. Het is deels uitgehakt in de natuurlijke rots, zodat de zitrijen de helling volgen en je vandaag nog op stenen kunt zitten die tweeduizend jaar oud zijn. Bij het terrein hoort ook een klein amfitheater, dat tot de kleinste van zijn soort in Spanje wordt gerekend. Het is geen grootse arena zoals je die op het vasteland vindt, maar juist die bescheiden schaal maakt duidelijk hoe een provinciestad aan de rand van het rijk eruitzag.
Over de exacte jaartallen van veel afzonderlijke gebouwen bestaat nog altijd discussie, en de opgravingen zijn dan ook niet afgerond. Elk jaar keren archeologische teams terug om verder te graven, waardoor het beeld van Pollentia nog steeds wordt bijgesteld. Wie er rondloopt doet er goed aan de fundamenten niet als een afgerond verhaal te zien maar als een puzzel die stukje bij beetje wordt gelegd, en juist dat gevoel van een levend opgravingsterrein maakt het bezoek zo bijzonder.
Eten, drinken en de markt
Binnen de muren is Alcúdia een aangename plek om te eten en te drinken. Op de kleine pleinen en langs de smalle straten staan terrassen waar je koffie drinkt onder een oude gevel of aan het eind van de dag een glas wijn neemt terwijl de stenen de warmte teruggeven. De keuken is er hartig en Mallorquijns van karakter, met verse vis uit de baai, vlees van het binnenland en de zoete en hartige gebakjes waar het eiland om bekendstaat. Ook wie geen tafel zoekt vindt genoeg reden om te blijven hangen, want de sfeer op straat is minstens zo aantrekkelijk als de kaart.
Twee keer per week verandert de stad van gezicht dankzij de markt. Op dinsdag en zondag vullen de kramen de promenade richting de Porta del Moll met groenten, kazen, fruit, kleding en souvenirs, en stroomt het uit de omliggende dorpen toe. Het is een van de sfeervolste markten van het noorden, deels omdat het decor van poorten en muren zo indrukwekkend is. Kom vroeg, want later op de ochtend wordt het druk en zoek je tussen de kramen naar schaduw.
De baai, Playa de Muro en de natuur
Aan de rand van de stad begint de baai van Alcúdia, een van de grootste zandbaaien van Mallorca. De kustlijn strekt zich hier kilometerslang uit, met ondiep water dat langzaam dieper wordt, en dat maakt het strand geliefd bij gezinnen. Het bekendste gedeelte is Playa de Muro, een breed strand met fijn zand dat naadloos overloopt in de rest van de baai en dat rustiger aanvoelt naarmate je verder van de drukste kernen wandelt.
Achter het strand ligt bovendien een stuk beschermde natuur dat je niet zou verwachten zo dicht bij een badplaats. De duinen en het moerasgebied vormen een groene long waar reigers en andere vogels zich thuis voelen, en waar wandel- en fietspaden doorheen lopen. Die afwisseling van historische stad, brede baai en beschermd landschap maakt het noorden van het eiland veelzijdiger dan de stranden alleen doen vermoeden.
Sfeer en wanneer te gaan
De charme van Alcúdia zit in het contrast. Overdag, en zeker rond de markt, kan het in de oude stad gezellig druk zijn met dagjesmensen die de muren beklimmen en de straatjes verkennen. Maar wie blijft tot de late namiddag, wanneer de bussen zijn vertrokken en de zon de gevels goudkleurig maakt, ontdekt een veel stillere stad. Dan hoor je je eigen voetstappen weerklinken tussen de muren en krijgt het middeleeuwse decor iets intiems.
De beste tijd om te komen is buiten het hoogseizoen. In de late lente en de vroege herfst is het weer aangenaam warm, zijn de terrassen open en het bezoek aan Pollentia een genot zonder de felle middagzon. In juli en augustus is het warm en druk, al heeft de zomer met de feesten van Sant Jaume ook zijn eigen aantrekkingskracht. De winter is rustig en soms verrassend zacht, en dan heb je de oude stad bijna voor jezelf, al is niet alles geopend. Voor de combinatie van cultuur en strand blijven de schoudermaanden het prettigst.
Bereikbaarheid en parkeren
Alcúdia ligt in het noorden van Mallorca en is met de auto goed bereikbaar vanaf Palma en de luchthaven, via de hoofdweg die het eiland doorkruist naar het noorden. Ook met het openbaar vervoer is de stad te bereiken, want er rijden bussen vanuit Palma en vanuit de omliggende plaatsen, wat handig is als je de auto liever laat staan. Vanuit de badplaatsen aan de baai loop of fiets je zo naar het historische centrum.
Met de auto parkeer je het best buiten de muren, want de oude stad is grotendeels autovrij en de smalle straatjes lenen zich niet voor rondrijden. Rond de vestingwerken en langs de invalswegen liggen parkeerplaatsen van waaruit je in een paar minuten te voet binnen bent. Op marktdagen is het verstandig ruim op tijd te komen, want dan is het parkeren rond het centrum een stuk lastiger. Wie zich eenmaal binnen de muren bevindt, verkent alles te voet, want dat is hier de enige logische manier.
In de buurt
Alcúdia is een uitstekende uitvalsbasis voor het noorden. Vlak naast de deur ligt het brede Playa de Muro, terwijl de badplaats aan de baai zelf terug te vinden is onder Platja d’Alcúdia. Iets landinwaarts ligt het sfeervolle stadje Pollença, dat zijn naam aan het Romeinse Pollentia ontleent, en verder naar het noorden strekt zich het dramatische schiereiland uit met Cap de Formentor en het beroemde strand Platja de Formentor. Voor wie een langere rondrit plant, is er een handige route van zeven dagen over Mallorca.
Op de kaart
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen Alcúdia en Port d’Alcúdia?
Alcúdia is de historische, ommuurde stad die iets landinwaarts ligt, met de middeleeuwse muren, de poorten en de Romeinse resten van Pollentia. Port d’Alcúdia is de badplaats aan de baai, met de haven, hotels en de stranden. Ze horen bij elkaar en liggen dicht bijeen, maar het zijn duidelijk twee verschillende gezichten van dezelfde gemeente.
Wat is Pollentia precies?
Pollentia was een Romeinse stad die rond 123 voor Christus werd gesticht en eeuwenlang de belangrijkste plaats van de Balearen was. De resten liggen vlak buiten de muren van het huidige Alcúdia en omvatten het forum, een woonwijk, een in de rots uitgehakt theater en een klein amfitheater. Het is het belangrijkste Romeinse opgravingsterrein van de eilanden.
Kun je op de stadsmuren lopen?
Ja, een deel van de middeleeuwse muur is gerestaureerd en toegankelijk, zodat je over de weergang tussen de torens kunt wandelen. Vanaf boven heb je uitzicht over de daken van de oude stad aan de ene kant en over de vlakte richting de baai aan de andere kant. Het is een van de leukste manieren om de opzet van de stad te begrijpen.
Wanneer is de markt van Alcúdia?
De markt wordt twee keer per week gehouden, op dinsdag en op zondag, langs de promenade richting de Porta del Moll. Je vindt er groenten, kaas, fruit, kleding en souvenirs. Het is een sfeervolle markt en tegelijk druk, dus vroeg komen loont, zowel voor de rust als voor het parkeren.
Hoe oud zijn de stadsmuren?
De middeleeuwse stadsmuren dateren uit de periode rond het einde van de dertiende eeuw, toen onder koning Jaume II van Mallorca met de bouw werd begonnen. De muren werden in de loop van de veertiende eeuw voltooid. Voor de bouw werd deels steen uit de nabijgelegen Romeinse stad hergebruikt, wat je op sommige plekken in het metselwerk kunt herkennen.
Is Alcúdia geschikt voor een dagtrip met kinderen?
Zeker. De ommuurde stad is compact en autovrij, de wandeling over de muren spreekt tot de verbeelding, en de Romeinse ruïnes maken de geschiedenis tastbaar. In combinatie met het ondiepe water van de baai en het brede strand van Playa de Muro is het een plek waar cultuur en strand goed samengaan voor jong en oud.
Wanneer kun je Alcúdia het best bezoeken?
De late lente en de vroege herfst zijn het prettigst, met aangenaam weer, open terrassen en minder drukte bij Pollentia. De zomer is warm en druk maar heeft rond de feesten van Sant Jaume in juli zijn eigen charme. In de winter is het rustig en soms zacht, al is dan niet alles geopend.
Hoe kom ik in Alcúdia en waar parkeer ik?
Met de auto rijd je vanaf Palma en de luchthaven via de noordelijke hoofdweg naar Alcúdia, en er rijden ook bussen naartoe. De oude stad is grotendeels autovrij, dus je parkeert buiten de muren en gaat te voet verder. Op marktdagen is het verstandig ruim op tijd te komen, want dan is een plek dichtbij lastiger te vinden.
Alcúdia laat zich het best combineren met de rest van het noorden. Vanuit de historische stad wandel je zo naar het strand van Playa de Muro of de badplaats Platja d’Alcúdia, terwijl Pollença en het schiereiland van Cap de Formentor op korte afstand liggen. Wie meer van het eiland wil zien, vindt inspiratie in de gids over Mallorca en het bredere overzicht van de Balearen.
Bronnen en fotocredit
De foto komt van Wikimedia Commons (CC). Achtergrondinformatie uit publieke bronnen en reisgidsen over de Balearen.
