Wie een week op Mallorca doorbrengt en op een boot stapt, hoopt weleens stiekem op een dolfijn die meezwemt in de boeggolf. Het gebeurt ook echt, en het is een van de mooiste dingen die je op zee kunt meemaken, maar het is geen attractie die je kunt boeken zoals een watervliegtuig of een duik bij een grot. Dolfijnen zwemmen waar ze willen, wanneer ze willen, en geen enkele operator kan garanderen dat je ze ziet. Wat je wel kunt doen, is weten welke soorten er in de Balearische zee leven, waar en wanneer de kans het grootst is, en hoe je herkent of een boot zich verantwoord gedraagt of de dieren juist opjaagt. Die laatste vraag is intussen niet alleen een kwestie van fatsoen, maar van Spaanse wet.
Welke dolfijnen zwemmen er echt bij Mallorca?
In de Middellandse Zee rond de Balearen leven volgens de Catalaanse encyclopedie acht soorten walvisachtigen die er het hele jaar door voorkomen, van de gewone vinvis en de potvis tot verschillende dolfijnsoorten, en daarnaast duiken sporadisch nog eens ongeveer twaalf andere soorten op. Van die vaste acht zijn er twee die je als bezoeker van Mallorca het meest realistisch kunt tegenkomen. De tuimelaar, in het Latijn Tursiops truncatus, is de dolfijn die de meeste mensen voor ogen hebben: fors, grijs, met de karakteristieke korte snuit, en de soort die het dichtst bij de kust komt. De gestreepte dolfijn, Stenella coeruleoalba, is slanker, sneller en reist meestal in grotere, actievere groepen verder van de kust, in dieper water.
Beide soorten zijn niet zomaar willekeurige zwervers. De Balearische wateren rond Cabrera gelden al decennia als vaste habitat voor een deel van de tuimelaarpopulatie, onder meer omdat het gebied al sinds 1991 nationaal park is en de visserijdruk er lager ligt dan elders. Van de acht vaste walvisachtigensoorten in dit deel van de Middellandse Zee gelden er volgens de internationale natuurbeschermingsunie IUCN twee als bedreigd en drie als kwetsbaar, wat meteen duidelijk maakt waarom een ontmoeting met een groep dolfijnen geen recht is waar je op kunt rekenen, maar een gunst van een dier dat het al niet makkelijk heeft.
Hoe vaak zie je ze, en waar is de kans het grootst?
Een eerlijk antwoord is: minder vaak dan de meeste brochures doen vermoeden. Dolfijnen zijn geen dieren die op een vaste plek wonen zoals vissen in een aquarium, ze volgen voedsel en trekken over grote afstanden, en geen enkele boot kan van tevoren weten waar een groep die dag zwemt. Wat de kans wel vergroot, is vissen op de juiste plekken. Het diepere water tussen Mallorca en het nationale park Cabrera, zo’n tien zeemijl uit de kust bij Colònia de Sant Jordi, is een van de gebieden waar tuimelaars het vaakst worden gemeld, mede dankzij de beschermde status van het park en de daardoor rustigere omgeving.
Ook de vaargeul van de Serra de Tramuntana, waar boten vanuit Port de Sóller langs de kust naar Sa Calobra varen, en het diepere water rond Cap de Formentor staan bekend als plekken waar bemanningen af en toe een groep tegenkomen, vaak tuimelaars die een tijdje in de boeggolf meezwemmen voordat ze weer wegduiken. Vroeg in de ochtend en aan het einde van de middag, als de zee rustiger is en er minder bootverkeer is, is doorgaans de beste tijd. Qua seizoen melden operators in de Balearen doorgaans de meeste waarnemingen in de late lente en de zomer, wanneer er ook simpelweg meer boten op het water zijn om iets te kunnen zien, al zwemmen de dieren het hele jaar door in deze wateren.
Georganiseerde tochten: wat ze wel en niet beloven
Er varen rond Mallorca geen tochten die zich puur en alleen “dolfijnentocht” noemen met een gegarandeerde ontmoeting, en dat is maar goed ook, want die garantie zou alleen te geven zijn door de dieren op te jagen of te lokken. Wat er wel is, zijn boottochten waarbij een dolfijnwaarneming een mooie bijkomstigheid kan zijn: de excursies naar het nationale park Cabrera vanuit Colònia de Sant Jordi, catamaranexcursies langs de kust van de Serra de Tramuntana, en particuliere boottochten of gehuurde boten zonder vaarbewijs die de westkust verkennen.
Voor de tocht naar Cabrera geldt sowieso dat je vooraf reserveert, omdat het aantal bezoekers aan het park per dag aan een maximum gebonden is. Dat is in de eerste plaats natuurbescherming, niet dolfijnentoerisme, maar het rustige, beschermde karakter van het gebied is precies de reden dat er ook relatief vaak dolfijnen worden gespot onderweg. Bij het boeken van een willekeurige boottocht is het slimmer te vragen hoe de kapitein omgaat met een onverwachte ontmoeting, dan te kiezen op basis van een dolfijn in de reclamefoto.
Het verschil tussen een verantwoorde tocht en een tocht die opjaagt
Verantwoord dolfijnen bekijken betekent vooral: het initiatief bij het dier laten. Een goede schipper vaart nooit recht op een groep af, laat de motor terugvallen naar een constante, lage snelheid zodra dieren in de buurt zijn, en stuurt in een hoek evenwijdig aan de zwemrichting van de dolfijnen in plaats van er dwars doorheen of van achteren op af. Als een groep zelf besluit dichterbij te komen en in de boeggolf te zwemmen, mag dat, want dat initiatief ligt dan bij het dier.
Signalen dat het misgaat, zijn net zo herkenbaar. Een boot die in cirkels om een groep heen vaart, die tussen een moederdier en haar jong doorvaart, die het gas erop gooit zodra dolfijnen in zicht komen, of waarbij passagiers worden aangemoedigd het water in te gaan om met de dieren te zwemmen, houdt zich niet aan de regels en verstoort het natuurlijke gedrag van de dieren. Hetzelfde geldt voor harde muziek of geluidssignalen die bedoeld zijn om dolfijnen naar de oppervlakte te lokken. Kies als bezoeker voor een operator die hier transparant over is, en meld gedrag dat niet door de beugel kan gerust bij de haven of de bevoegde instanties.
De wettelijke afstandsregels voor boten bij zeezoogdieren
Deze vuistregels zijn in Spanje geen vrijblijvend advies maar vastgelegd in het Real Decreto 1727/2007, de nationale regeling ter bescherming van cetaceeën, die geldt in alle Spaanse wateren inclusief die van de Balearen. De kern is een denkbeeldige cilinder rond elk dier of elke groep dieren, het zogeheten Espacio Móvil de Protección de Cetáceos, met een straal van 500 meter en een diepte van 60 meter onder water. Binnen die cilinder gelden concrete afstandszones. Tot 60 meter van een dolfijn of groep dolfijnen ligt de exclusiezone, waar geen enkele boot mag komen behalve in noodgevallen; tussen 60 en 300 meter ligt de zone van beperkt verblijf, waar maximaal twee boten tegelijk mogen liggen; en tussen 300 en 500 meter mogen nog eens twee boten wachten tot er ruimte vrijkomt in de zone daarbinnen.
Binnen die cilinder mag een boot niet sneller varen dan vier knopen, en nooit sneller dan het traagste dier van de groep. De aanvaring moet geleidelijk en onder een hoek van ongeveer dertig graden gebeuren, evenwijdig aan de zwemrichting, nooit recht van voren, van achteren of dwars op de route. Een groep uit elkaar drijven, tussen een volwassen dier en zijn jong varen, voedsel of afval overboord gooien, met sonar of harde geluiden naar de dieren zoeken, en zwemmen of duiken binnen de exclusiezone van 60 meter zijn allemaal met zoveel woorden verboden. Als dolfijnen zelf besluiten dicht bij een stilliggende boot te komen, mag die boot volgens het besluit gewoon op koers en snelheid blijven; het achteruit varen is nooit toegestaan, behalve om een aanvaring te voorkomen.
Deze regels gelden voor iedereen die op Spaans water vaart, van de kapitein van een excursieboot tot de toerist die voor een middag een bootje zonder vaarbewijs huurt. Overtredingen vallen onder het sanctieregime van de bredere natuurbeschermingswet, en het toezicht ligt bij de Guardia Civil op zee, de Armada en de bevoegde havendiensten, met ondersteuning van de autonome regio’s zoals de Govern de les Illes Balears. Voor wie zelf een boot huurt op Mallorca gelden daarnaast de gewone kustregels, zoals de snelheidslimiet van drie knopen binnen tweehonderd meter van een bewaakt strand, en het verbod om te ankeren op de beschermde Posidonia-zeegrasvelden die de Govern de les Illes Balears met Decret 25/2018 heeft vastgelegd.
Wees eerlijk over de kans
De belangrijkste tip in dit hele verhaal is misschien wel de minst opwindende: reken er niet op. Wie een boottocht rond Mallorca boekt in de hoop dolfijnen te zien, moet die tocht ook leuk vinden als er geen enkel dier opduikt, want dat is de meest waarschijnlijke uitkomst van een gemiddelde middag op zee. Zie een glimp van een rugvin of een groep die een paar minuten meezwemt in de boeggolf als een cadeautje, niet als iets waar je recht op hebt na het betalen van een ticket. Wie serieus geïnteresseerd is in de dieren zelf, doet er goed aan te kiezen voor een tocht met een educatieve component, waarbij de bemanning uitleg geeft over de soorten en de bescherming, in plaats van een tocht die vooral belooft dat je “gegarandeerd” dolfijnen zult zien: die garantie kan eerlijk gezegd niemand geven zonder de regels van het Real Decreto te overtreden. Meer inspiratie voor de rest van je verblijf vind je op onze Mallorca-pagina.
Veelgestelde vragen over dolfijnen bij Mallorca
Welke dolfijnensoorten leven er echt rond Mallorca?
Vooral de tuimelaar (Tursiops truncatus) en de gestreepte dolfijn (Stenella coeruleoalba). Beide horen bij de acht soorten walvisachtigen die het hele jaar door in de Balearische zee voorkomen, naast onder meer de gewone vinvis en de potvis.
Kun je gegarandeerd dolfijnen zien bij Mallorca?
Nee. Dolfijnen trekken vrij rond en volgen voedsel, geen enkele operator kan een ontmoeting garanderen. Wantrouw aanbieders die dat wel beloven, want een garantie is in de praktijk alleen te geven door de dieren op te jagen of te lokken, wat wettelijk verboden is.
Waar is de kans op dolfijnen het grootst?
Rond het nationale park Cabrera bij Colònia de Sant Jordi, in de vaargeul langs de Serra de Tramuntana tussen Port de Sóller en Sa Calobra, en in het diepere water rond Cap de Formentor. Vroeg in de ochtend of laat op de middag, als de zee rustiger is, is doorgaans het gunstigst.
Wat is het verschil tussen een verantwoorde en een opjagende boottocht?
Een verantwoorde schipper laat het initiatief bij het dier, vaart nooit recht op een groep af en houdt afstand en snelheid aan. Een boot die in cirkels vaart, achter de dieren aan jaagt, tussen een moeder en haar jong door vaart of passagiers laat zwemmen met de dolfijnen, overtreedt de regels en verstoort de dieren.
Wat zijn de wettelijke afstandsregels voor boten bij dolfijnen in Spanje?
Volgens het Real Decreto 1727/2007 geldt binnen 60 meter van een dolfijn of groep een volledig verbod op toegang, tussen 60 en 300 meter mogen maximaal twee boten liggen, en tot 500 meter mogen nog twee boten wachten. Binnen die hele zone van 500 meter mag niet sneller dan vier knopen worden gevaren.
Mag je met dolfijnen zwemmen bij Mallorca?
Nee, zwemmen of duiken binnen 60 meter van een dolfijn of groep dolfijnen is volgens het Real Decreto 1727/2007 verboden. Komen de dieren uit zichzelf dichterbij, dan mag een stilliggende of gelijkmatig varende boot dat laten gebeuren, maar het initiatief moet van het dier komen.
In welk seizoen zie je de meeste dolfijnen bij Mallorca?
Dolfijnen zwemmen het hele jaar door in de Balearische zee, maar de meeste waarnemingen worden gemeld in de late lente en de zomer, deels omdat er dan simpelweg meer boten op het water zijn om iets te kunnen zien.
Bronnen
Wettelijke afstandsregels voor boten bij cetaceeën: Real Decreto 1727/2007, de 21 de diciembre, por el que se establecen medidas de protección de los cetáceos (BOE-A-2008-516), het Spaanse ministerie voor de ecologische transitie. Soorten in de Balearische zee: Viquipèdia, Mar Balear, met als onderliggende bron Otero & Conigliaro (2012) voor de IUCN. Cabrera als nationaal park sinds 1991 en enige vertrekhaven op Mallorca: eigen pagina over Colònia de Sant Jordi. Kustregels voor gehuurde boten (snelheidslimiet en Posidonia): Reglamento General de Costas (Real Decreto 876/2014) en Decret 25/2018 van de Govern de les Illes Balears, zoals eerder nagelopen op onze pagina over boot huren op Mallorca.
