Bijgewerkt op
De gevel van Can Forteza Rey aan de Plaça del Marquès del Palmer, vol mozaïek, erkers en gezichten in de steen. Foto: Liné1, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
Can Forteza Rey is het modernistische hoekhuis aan de Plaça del Marquès del Palmer in Palma, zeventig meter van de Plaça Major. De gevel zit vol kleurige mozaïekscherven, golvende smeedijzeren balkons en stenen gezichten, met op de hoek een ronde erker, en doet daarmee sterk denken aan het werk van Antoni Gaudí in Barcelona. Het huis werd tussen 1907 en 1909 gebouwd voor de Palmese juweliersfamilie Forteza-Rey. Je bekijkt het van buiten, gratis en op elk moment van de dag; binnen is het privé, op de winkels op de begane grond na.
Wie het ontwierp, is minder eenduidig dan veel reisgidsen doen geloven, en juist dat maakt het gebouw interessant om er even bij stil te staan. Hieronder lees je wat Can Forteza Rey is, wie erachter zat, wat je op de gevel moet zoeken, of je naar binnen kunt, en hoe je het combineert met de andere modernistische gebouwen van Palma, die allemaal binnen tweehonderd meter liggen.
Wat is Can Forteza Rey?
Can Forteza Rey is een woon- en winkelhuis, gebouwd in de jaren waarin het modernisme vanuit Barcelona naar Mallorca overwaaide. Het adres is Carrer de les Monges 2, maar de gevel die iedereen fotografeert, staat aan het pleintje van de Marquès del Palmer, op de hoek met de straat die naar de Plaça Major loopt. Op de begane grond zaten van oudsher winkels, waaronder een apotheek waarvan de oude inrichting nog door de ramen te zien is; de verdiepingen erboven waren woningen.
Het gebouw staat als beschermd monument in het Spaanse erfgoedregister, onder de code RI-51-0004186. Het is geen museum en geen bezienswaardigheid met openingstijden, maar een bewoond huis dat je vanaf de straat bekijkt, en dat is precies hoe het bedoeld was: een gevel om mee te pronken in de drukste winkelstraat van de stad.
Wie ontwierp het: Lluís Forteza-Rey en Francesc Roca
De meeste bronnen noemen Lluís Forteza-Rey i Forteza (1884 tot 1920) als ontwerper, een lid van de juweliersfamilie die zelf ook kunstenaar was. Dat verklaart voor velen de rijke, bijna juweelachtige versiering van de gevel. Maar in de Catalaanse Wikipedia staat Can Forteza-Rey, met het jaartal 1907, tussen de vroege werken van de architect Francesc Roca i Simó, en volgens andere bronnen zijn de bewaarde bouwtekeningen ook door Roca ondertekend. De meest waarschijnlijke lezing is dat Forteza-Rey het ontwerp en de decoratie bepaalde en Roca als architect tekende; zeker is het niet.
Roca i Simó is geen onbekende in Palma. In dezelfde jaren tekende hij, samen met Guillem Reynés, Can Casasayas aan de Plaça del Mercat, twee woonhuizen met golvende gevels van steen, ijzer en hout. En in de familie Forteza-Rey zat ook een tandarts: Ignasi Forteza-Rey opende in 1906 zijn praktijk in de Carrer de les Monges. Wie goed kijkt, ziet op de ramen van de hoekerker nog de letters Clínica Dental staan. Ignasi Forteza-Rey speelde ook buiten zijn praktijk een rol: toen in 1930 het Centre Autonomista de Mallorca werd opgericht, een beweging voor zelfbestuur van het eiland, werd hij er de voorzitter van.
De Gaudí-connectie: modernisme in Palma
Gaudí heeft Can Forteza Rey niet ontworpen, maar zijn invloed is overal te zien. Het modernisme, de Catalaanse variant van de art nouveau, kwam aan het begin van de twintigste eeuw vanuit Barcelona naar Mallorca, en Gaudí werkte in die jaren zelf op het eiland: van 1904 tot 1914 richtte hij op uitnodiging van bisschop Pere Campins de kathedraal van Palma opnieuw in, met onder meer het baldakijn boven het hoofdaltaar. Een paar honderd meter van de kathedraal kregen Palmese families dus hun eigen Gaudí-achtige huizen. De technieken op de gevel van Can Forteza Rey zijn dezelfde als in zijn Barcelonese werk: trencadís, mozaïek van gebroken tegels en glas, golvend smeedijzer en versiering die aan planten en dieren doet denken.
Wat Can Forteza Rey bijzonder maakt, is hoe ver het gaat op zo’n kleine gevel. Op deze gevel is bijna elke vierkante meter bewerkt, van de tegels tot de balkonhekken. Daarom wordt het vaak het meest Gaudí-achtige gebouw van de stad genoemd.
De gevel: waar je naar kijkt
Neem er een kwartier voor en loop langzaam langs de twee zijden van het hoekhuis. Begin bij de ronde erker op de hoek, de tribuna, met gebogen ramen en kleurig mozaïek; daar staat ook de tekst Clínica Dental. Kijk dan omhoog naar de balkons, waar het smeedijzer lijkt te groeien, en zoek in de steen de gezichten en maskers die tussen de ornamenten zijn verwerkt. Veel bezoekers lopen er langs zonder ze te zien.
Op straatniveau zie je door de ramen de inrichting van de vroegere apotheek. Het mozaïek schittert het mooist als de zon erop staat, maar ook ’s avonds is de gevel de moeite waard, als hij verlicht is en het pleintje rustiger wordt. Zet je rug tegen de overkant van het plein voor het beste overzicht; het pleintje is klein, dus met een telefoon moet je wat achteruit.
Kun je naar binnen?
Nee, de woningen op de verdiepingen zijn privé en er zijn geen rondleidingen. Wat je wel kunt doen, is de winkels op de begane grond binnenlopen als ze open zijn, en door de ramen de oude inrichting bekijken. Wie modernisme ook van binnen wil zien, loopt honderdveertig meter naar het vroegere Gran Hotel, dat sinds 1993 als cultureel centrum CaixaForum Palma dient en waar je de hal en de tentoonstellingen kunt bezoeken.
Een modernisme-wandeling binnen tweehonderd meter
Het mooie van Can Forteza Rey is dat de belangrijkste modernistische gebouwen van Palma er vlak omheen staan. Direct ernaast, aan hetzelfde plein, staat L’Àguila, het modernistische warenhuis dat Gaspar Bennàssar in 1908 bouwde. Op honderdveertig meter ligt aan de Plaça Weyler het Gran Hotel, in 1901 tot 1903 gebouwd naar ontwerp van Lluís Domènech i Montaner, de architect van het Palau de la Música in Barcelona, en op 9 februari 1903 geopend.
Tweehonderd meter verderop, aan de Plaça del Mercat, staat Can Casasayas, twee woonhuizen met golvende gevels uit 1908 tot 1911, van Francesc Roca i Simó en Guillem Reynés. De twee panden liggen aan weerszijden van de Carrer de Santacília; het plan om ze met een loopbrug over de straat te verbinden, werd in 1909 door de gemeente afgewezen. Vanaf daar is het nog een paar minuten naar de kathedraal van Palma, waar je Gaudí’s eigen werk ziet. Onderweg kom je langs de Plaça Major. Meer bezienswaardigheden in de stad staan in de gids over Palma de Mallorca, en de rest van de oude stad, van La Llotja tot Es Baluard, ligt op loopafstand.
Praktisch: waar het staat en wanneer je gaat
Can Forteza Rey staat midden in het voetgangersgebied van de oude stad, vlak bij de Plaça Major en op ongeveer tien minuten lopen van de Plaça d’Espanya, waar de bussen en de trein naar Sóller vertrekken. Met de auto kom je hier niet; parkeer in een van de ondergrondse garages rond het centrum. Het beste moment is ’s ochtends vroeg, voordat de winkelstraat volloopt, of aan het eind van de middag. Een bezoek duurt tien tot twintig minuten, en het kost niets.
Combineer het met een ochtend in de oude stad: koffie op de Plaça Major, de modernistische wandeling hierboven, en daarna de kathedraal en de Llotja. Praktische tips voor een verblijf op het eiland staan in de gids met praktische tips voor Mallorca, en wie een weekje wil rondreizen, kijkt in de route van zeven dagen over Mallorca.
Veelgestelde vragen
Wie heeft Can Forteza Rey ontworpen?
Meestal wordt Lluís Forteza-Rey i Forteza (1884 tot 1920) genoemd, lid van de juweliersfamilie en kunstenaar. De Catalaanse Wikipedia rekent het gebouw ook tot de vroege werken van architect Francesc Roca i Simó, die volgens andere bronnen de bouwtekeningen ondertekende.
Is Can Forteza Rey een gebouw van Gaudí?
Nee. Gaudí werkte in die jaren wel in Palma, aan de kathedraal, en zijn invloed is duidelijk te zien in het mozaïek, het smeedijzer en de organische vormen van de gevel.
Wanneer is Can Forteza Rey gebouwd?
Tussen 1907 en 1909. Veel bronnen noemen 1909, de Catalaanse Wikipedia 1907.
Kun je Can Forteza Rey van binnen bekijken?
Nee, de woningen zijn privé en er zijn geen rondleidingen. Door de ramen zie je wel de oude apotheek op de begane grond. Voor modernisme van binnen ga je naar het Gran Hotel, nu CaixaForum Palma.
Waar staat Can Forteza Rey?
Aan de Plaça del Marquès del Palmer, adres Carrer de les Monges 2, zeventig meter van de Plaça Major in het centrum van Palma.
Kost een bezoek aan Can Forteza Rey iets?
Nee. Je bekijkt de gevel vanaf de straat, gratis en op elk moment van de dag.
Hoe lang heb je nodig voor Can Forteza Rey?
Voor de gevel zelf tien tot twintig minuten. Met de modernistische gebouwen eromheen, L’Àguila, het Gran Hotel en Can Casasayas, en een koffie op de Plaça Major erbij, ben je een uur tot anderhalf uur bezig.
Welke modernistische gebouwen liggen in de buurt?
L’Àguila (1908) aan hetzelfde plein, het Gran Hotel (1903) aan de Plaça Weyler op honderdveertig meter en Can Casasayas (1908 tot 1911) aan de Plaça del Mercat op tweehonderd meter.
Bronnen (geraadpleegd september 2026): Viquipèdia over Francesc Roca i Simó (Can Forteza-Rey, 1907), Can Casasayas, Magatzems l’Àguila en Ignasi Forteza-Rey; Wikipedia over het Gran Hotel; Wikimedia Commons over Can Forteza Rey (erfgoedcode, ontwerper, oude apotheek). Afstanden via OpenStreetMap.
