De oostgevel van La Lonja met de achthoekige hoektorens en boven de hoofdingang de beschermengel van de kooplieden. Foto: Malopez 21, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
La Lonja in Palma de Mallorca, in het Catalaans Sa Llotja, is de laatgotische koopmansbeurs die Guillem Sagrera vanaf het begin van de jaren 1420 aan de oude haven bouwde en die in 1452 klaar was. Vandaag is het een gratis tentoonstellingsruimte van de Govern de les Illes Balears, aan de Plaça de la Llotja 5. Tot en met 31 januari 2027 staat er de installatie Arrels van Katharina Grosse, te zien van 10:30 tot 13:00 en van 16:00 tot 21:00 uur (vanaf november ’s middags tot 19:00 uur).
Achter die feiten zit een verhaal dat de meeste gidsen overslaan: een bouwmeester die om zijn geld moest procederen, een zaal die graanschuur en kanonnengieterij werd, en een buurman die zijn naam aan een misverstand dankt.
Wat is La Lonja (Sa Llotja) precies?
Een llotja, in het Spaans lonja, was in de Kroon van Aragón het gebouw waar kooplieden en schippers zaken deden. In Palma liet de rijke koopmansgilde, het Col·legi de la Mercaderia, de beurs bouwen als eigen hoofdkwartier. Van de vijftiende eeuw tot 1800 zetelde er ook het Consolat de Mar, de handels- en zeerechtbank die ruzies tussen kooplieden en zeelieden beslechtte.
Vandaar de vele namen voor één gebouw. La Lonja is Spaans, Llotja de Palma is Catalaans, en op Mallorca hoor je met het lidwoord sa ook Sa Llotja of Sa Llonja. De wijk eromheen heet officieel La Llotja-Born. De Catalaanse Wikipedia rekent het gebouw tot de beste voorbeelden van burgerlijke gotiek in Europa, en sinds 3 juni 1931 is het een beschermd monument.
Guillem Sagrera en de bouw van de beurs (1420 tot 1452)
Guillem Sagrera werd rond 1380 in Felanitx geboren, in een familie van steenhouwers, en werkte als jongen met zijn vader aan de kathedraal van Palma. Na jaren als bouwmeester in Perpignan keerde hij in 1420 terug als bouwmeester van de kathedraal La Seu, waar hij voor het Portal del Mirador de apostelen Petrus en Paulus beeldhouwde.
Aan de beurs begon hij waarschijnlijk in 1420 en zeker in 1421, al werd het contract pas in 1426 getekend. Het plan was veel ouder: al in 1232 had koning Jaume I de kooplieden grond voor een beurs gegeven, en in 1409 gaf koning Martí hun toestemming voor een eigen college en een beurs. Gaspar Melchor de Jovellanos, de verlichtingsdenker die begin negentiende eeuw verbannen op Mallorca zat, vatte die vertraging samen met het Catalaanse spreekwoord de la dita al fet hi ha molt de tros: tussen zeggen en doen ligt een flink stuk.
Het contract legde de risico’s bij de bouwmeester. Sagrera zou 22.000 lliures krijgen, betaald uit een heffing op goederen die de haven in- en uitgingen, en moest zelf jaarlijks 500 lliures als borg storten.
Negentig jaar procederen om een rekening
Na zo’n twintig jaar stelde Sagrera dat het werk groter en duurder was uitgevallen dan gepland. De kooplieden hielden zich doof, en hij procedeerde om de 1.942 lliures die hij nog tegoed had. In 1447 riep koning Alfons de Grootmoedige hem naar Napels, waar hij het Castel Nuovo verbouwde, met een grote Zaal van de Baronnen van steen uit Santanyí. De beurs in Palma liet hij onvoltooid achter; zijn opvolger Guillem Vilasclar maakte haar in 1452 af.
Sagrera stierf in 1454 in Napels, ver van het graf dat hij in de kathedraal van Palma voor zijn familie had gereserveerd. Zijn rechtszaak sleepte negentig jaar voort, tot het Col·legi in 1533 zijn erfgenamen 1.025 lliures betaalde, nog altijd minder dan geëist. Het is een verhaal over meerkosten en getouwtrek met de opdrachtgever dat, zoals de krant Ara Balears opmerkte, opvallend modern klinkt.
De zuilenhal: zes gedraaide zuilen als stenen palmen
Binnen is La Lonja één grote, lichte zaal. Zes slanke, schroefvormig gedraaide zuilen zonder kapiteel verdelen haar in drie even hoge beuken, en de ribben van het gewelf waaieren eruit op als de bladeren van een palm. Ook langs de muren ontspringen de ribben direct uit de wand, zonder consoles, een handtekening van Sagrera die terugkomt in de kapittelzaal van de kathedraal en in het Castel Nuovo.
Kijk vooral omhoog. De sluitstenen dragen in het middenschip het koninklijke wapen van Aragón en in de zijbeuken het wapen van de stad, nog met hun oorspronkelijke kleuren en bladgoud. Zuilen en vloer zijn van steen uit Santanyí. De kleine hoekdeuren aan de zeekant geven toegang tot een wenteltrap naar het dakterras, volgens onderzoeker Enric Dilmé mogelijk het eerste Spaanse voorbeeld van een wenteltrap met een open kern. De gedraaide zuilen vonden navolging in onder meer de Llotja van Valencia.
De buitenkant: torens, kantelen, waterspuwers en de engel
Van buiten oogt de beurs als een burcht, met vier achthoekige hoektorens, slankere torentjes daartussen en bovenaan een open galerij met getrapte kantelen. Die verdedigingslook is grotendeels schijn: zelfs de schietgaten dienen vooral om de trappen binnen van licht te voorzien. Uit de torentjes steken waterspuwers in de vorm van leeuwen en draken, werk van Sagrera zelf. Uit de bek van een ervan komen de woorden O com es fret: wat is het koud.
Boven de hoofdingang aan de oostkant staat de Àngel Custodi de la Mercaderia, de beschermengel van de kooplieden, van Sagrera’s eigen hand. In de jaren tachtig werd nog overwogen dit zwaarst aangetaste beeld van de gevel te vervangen; welke stukken bij die restauratie zijn vernieuwd, is volgens Dilmé niet vastgelegd. De zuidgevel hoorde ooit bij de zeemuur van de stad en spiegelde zich in het water. Keizer Karel V zag het gebouw in 1541 voor een kerk aan, en George Sand noemde het het monument dat haar in Palma het meest had getroffen.
Graan, kanonnen en schilderijen: eeuwen van ander gebruik
De bloeitijd duurde niet lang. Al in 1502 klaagden de kooplieden bij koning Ferdinand de Katholieke dat de zaal als graanopslag diende. Het gebouw verloor zijn functie en werd steeds vaker pakhuis: een register van 1807 tot 1812 noemt vooral tarwe, maar ook suiker, cacao, kaneel, tonijn en meloenen uit Valencia. In de zeventiende eeuw kwam er bovendien een schuin pannendak over het lekkende platte dak.
In de vroege ochtend van 21 maart 1811, tijdens de oorlog tegen Napoleon, namen grenadiers het gebouw in bezit. Omdat de kanonnengieterijen van het vasteland weg moesten, kwam hier de Real Fundición de Artillería de Mallorca, met smeltovens op een derde van de vloer. Op 15 augustus 1814 ging de gieterij dicht, maar de laatste kanonnen gingen pas in 1828 naar Cádiz. Jovellanos had in 1807, vanuit zijn gevangenschap, al geklaagd over de slechte staat van het gebouw.
Tussen 1866 en 1905 restaureerde de provinciale monumentencommissie de beurs, en tegen 1887 hing er het provinciale schilderijenmuseum. De afgebroken havenpoort Porta del Moll werd in 1887 in de tuin herbouwd en staat nog altijd naast het gebouw. Bij de laatste grote restauratie, rond 2010, verdween het pannendak weer om het platte dak van Sagrera terug te brengen, een keuze waarover onderzoekers het niet eens waren.
Van beurs naar kunsthal: Arrels van Katharina Grosse
Sinds september 2023 is La Lonja weer een plek voor kunst. De Govern heropende de zaal met Mar interior van Pedro Cabrita Reis, dat in vijf maanden zo’n 210.000 bezoekers trok. Daarna exposeerden er onder meer Jaume Plensa, Julian Opie en Joan Miró, en volgens de Govern kwamen er sinds de heropening meer dan 900.000 mensen.
Voor Arrels (Catalaans voor wortels) bracht Katharina Grosse zo’n 40 ton materiaal naar binnen: gekleurde aarde en een omgevallen, deels begraven den van 7 ton, alles beschilderd. Omdat de beschermde muren niet aangetast mogen worden, bouwde ze in de zaal een eigen landschap. De tentoonstelling is een coproductie van de Govern en Es Baluard Museu, samengesteld door David Barro, de directeur van dat museum, en loopt van 28 mei 2026 tot en met 31 januari 2027.
Openingstijden, toegang en bereikbaarheid in 2026
De Govern, die het gebouw beheert, geeft voor Arrels 10:30 tot 13:00 en 16:00 tot 21:00 uur, vanaf november ’s middags tot 19:00 uur. De algemene tijden op de site van het Consolat de Mar en La Llotja zijn in april tot en met oktober 10:30 tot 13:30 en 16:00 tot 21:00 uur, in november tot en met maart 10:30 tot 13:30 en 16:00 tot 19:00 uur. Op 24 en 31 december is het ’s middags dicht, op 25 december en 1 januari de hele dag. Een vaste sluitingsdag noemt de Govern niet; de maandagsluiting uit oudere gidsen staat niet in de actuele informatie. Visit Palma, de toeristische stichting van de gemeente, geeft afwijkende tijden, dus controleer vlak voor je bezoek de site van de Govern.
De toegang is gratis en binnen de openingstijden loop je gewoon naar binnen. De kathedraal ligt hemelsbreed zo’n 350 meter naar het oosten, Es Baluard even ver naar het noordwesten en de Plaça Major zo’n 700 meter. Met de auto kies je een garage uit de gids parkeren in Palma de Mallorca. Wie net landt, leest hoe je van het vliegveld van Palma naar je hotel komt, en wie daarna het eiland op wil, reist met de bus over Mallorca.
De wijk Sa Llotja en het Consolat de Mar ernaast
Rond de beurs ligt de wijk die er haar naam aan ontleent, officieel het stadsdeel La Llotja-Born. Visit Palma rekent haar tot de mooiste en levendigste buurten van de stad, met winkels en veel restaurants. Om de hoek, in de Carrer de Sant Joan, zit de cocktailbar Bar Abaco, en de gids uitgaan in Palma de Mallorca wijst de weg naar de rest. De boulevard langs de beurs heet Passeig de Sagrera, naar de bouwmeester.
Pal naast La Lonja staat het Consolat de Mar, sinds de overgang naar de democratie de zetel van het presidentschap van de Balearische regering. Anders dan de naam doet vermoeden, zat het middeleeuwse Consolat de Mar (opgericht in 1326) hier nooit: die rechtbank zetelde tot 1800 in de beurs. Het gebouw verrees tussen 1614 en 1644 als vergaderplek voor het bestuur van de kooplieden, met een renaissancegalerij die naar zee kijkt, en kreeg zijn naam van het kortstondige Consolat de Mar i Terra (1800 tot 1829). Het nam zelfs de klok over die eerder in een toren van La Lonja hing.
Binnen kom je alleen bij activiteiten van de Presidència, deels met aanmelding vooraf; op 11 september 2026 stond er niets gepland. Maak dus een wandeling langs de gevel en verder langs de top 10 bezienswaardigheden van Palma, of lees de complete gids voor Palma de Mallorca. Plan je je reis nog, kijk dan bij de beste reistijd voor Mallorca of Mallorca in de winter.
La Lonja op de kaart
Veelgestelde vragen over La Lonja in Palma
Wat zijn de openingstijden van La Lonja in Palma?
Tijdens Arrels (tot en met 31 januari 2027) van 10:30 tot 13:00 en van 16:00 tot 21:00 uur, vanaf november ’s middags tot 19:00 uur. De algemene tijden van de Govern zijn 10:30 tot 13:30 en 16:00 tot 21:00 uur in april tot en met oktober, en 10:30 tot 13:30 en 16:00 tot 19:00 uur in november tot en met maart. Op 25 december en 1 januari is het dicht.
Is La Lonja in Palma gratis?
Ja. De toegang is gratis en reserveren is niet nodig.
Is La Lonja op maandag open?
De Govern noemt geen vaste sluitingsdag, en de maandagsluiting uit oudere gidsen staat niet in de actuele informatie. Controleer rond feestdagen en de wisseling van tentoonstellingen de site van de Govern.
Wie heeft La Lonja van Palma gebouwd?
Guillem Sagrera uit Felanitx, in opdracht van het Col·legi de la Mercaderia. Hij begon rond 1420 (het contract dateert van 1426) en vertrok in 1447 naar Napels, waarna Guillem Vilasclar het gebouw in 1452 voltooide.
Wat is het verschil tussen La Lonja, Llotja de Palma en Sa Llotja?
Er is geen verschil: Lonja is Spaans, Llotja Catalaans en Sa Llotja of Sa Llonja de Mallorcaanse vorm. De wijk rond het gebouw heet ook zo.
Welke tentoonstelling is er in 2026 in La Lonja?
Arrels van Katharina Grosse, een beschilderd landschap van zo’n 40 ton met een omgevallen den, van 28 mei 2026 tot en met 31 januari 2027.
Waar ligt La Lonja van Palma?
Aan de Plaça de la Llotja 5, bij de oude haven en hemelsbreed zo’n 350 meter van de kathedraal, zodat je beide makkelijk te voet combineert.
Kun je het Consolat de Mar naast La Lonja bezoeken?
Alleen tijdens activiteiten van de Presidència van de Govern, deels met aanmelding vooraf. Het is de zetel van de Balearische regering.
Bronnen
Govern de les Illes Balears: La Llotja, Arrels, de Katharina Grosse, Paysage Miró, Consolat de Mar i La Llotja: horaris d’obertura, visites al Consolat de Mar i a la Llotja, reserveringspagina Consolat, persbericht Mar interior (19 februari 2024) en folder Jaume Plensa, Mirall. Ajuntament de Palma: Visit Palma, La Llotja. Viquipèdia: Llotja de Palma, Consolat de Mar (Palma), Guillem Sagrera en Districte del Centre. Wikipedia: Lonja de Palma de Mallorca. Ara Balears: La construcció de la Llotja: una història de sobrecostos i un deute d’un segle (28 augustus 2020). Enric Dilmé Bejarano: La restauració històrica de la Llotja de Palma de Mallorca, proefschrift UPC (2013). Pers: Última Hora (27 mei 2026) en Masdearte. Coördinaten en afstanden: OpenStreetMap (Nominatim).
