Gepubliceerd op
In december heeft Formentera minder mensen op het eiland dan er mensen wonen, en van alle Balearische eilanden is het verschil tussen zomer en winter hier het grootst: op het hoogtepunt van augustus staan er bijna vier keer zoveel mensen als op de leegste dag. Die leegste dag valt precies in deze maand. Tegelijk is december de enige maand waarin Formentera een eigen vrije dag heeft, want op donderdag 3 december viert het eiland zijn patroonsfeest Sant Francesc Xavier, en loopt er van begin december tot Driekoningen een kerstprogramma over een dorpsplein waar verder bijna niemand is. Hieronder staat wat december werkelijk is: het weer en waarom dit de donkerste maand van het jaar is, het zeewater dat binnen de maand ruim anderhalve graad zakt, de langste decemberdag van de Balearen, en de boot die ook nu vierendertig keer per dag vaart, met twee uitzonderingen. De maand ervoor staat in Formentera in november, het seizoen als geheel in Formentera in de winter, en alle maanden naast elkaar in de beste reistijd voor Formentera.
Het weer in december: de donkerste maand van het jaar
Formentera publiceert geen eigen klimaatreeks, dus voor de lucht kijken we net als op de andere maandpagina’s naar het vliegveld van Ibiza, zeven kilometer water verderop. Daar ligt de gemiddelde maximumtemperatuur in december op 16,7 graden en de minimumtemperatuur op 9,5 graden. Dat is bijna drie graden koeler dan november, overdag en ’s nachts allebei, en het is de grootste stap die de thermometer in het hele najaar zet. Daarna wordt het nauwelijks nog kouder: januari komt uit op 15,7 graden en februari op 15,9.
Wat december echt kenmerkt is niet de kou maar het licht. Met gemiddeld 151 zonuren is dit de donkerste maand van het jaar op de Pitiusen, onder de 157 van november en onder de 162 van januari, en ver onder de 211 van maart. Dat heeft minder met bewolking te maken dan met de lengte van de dag: er is in december gewoon minder uur om in te schijnen. Een decemberdag op Formentera is dus vaker helder dan grijs, maar hij is kort, en de wind hoort erbij.
| Maand | Overdag | ’s Nachts | Regen | Zonuren | Zeewater |
|---|---|---|---|---|---|
| November | 19,6 °C | 12,3 °C | 53 mm | 157 | 20,1 °C |
| December | 16,7 °C | 9,5 °C | 52 mm | 151 | 17,5 °C |
| Januari | 15,7 °C | 8,1 °C | 37 mm | 162 | 15,8 °C |
| Februari | 15,9 °C | 8,3 °C | 36 mm | 166 | 15,1 °C |
Waar die regen in de maand zit, laat het Europese klimaatmodel boven Formentera zelf zien, over de decembers van 2016 tot en met 2025. Daar viel gemiddeld achtendertig millimeter per maand, verdeeld over 6,4 dagen waarop minstens een millimeter kwam, en de verdeling is scheef: zestien millimeter in de eerste tien dagen, veertien in de middelste en nog maar zeven en een halve in de laatste tien. De kerstweek is dus het droogste deel van december. Reken daarbij wel op een enorme spreiding tussen jaren, want december 2023 bracht in totaal nog geen acht millimeter en december 2025 vijfentachtig. De zwaarste etmaalsom in die tien jaar viel op 1 december 2022, met achtentwintig millimeter. Voor een maand van eenendertig dagen betekent dat in de praktijk veel droge dagen met een enkele stevige bui, en niet weken motregen.
Het zeewater: van ruim achttien naar bijna zeventien graden
De zee loopt maanden achter op de lucht, en december is de maand waarin dat zichtbaar wordt. De dagelijkse zeewatertemperaturen van de Europese oceaandienst zijn voor dit artikel opgevraagd voor punten rond het eiland, over de decembers van 2023, 2024 en 2025. Gemiddeld over de maand kwam het water uit op 17,5 graden, maar binnen de maand ging het van 18,4 graden in de eerste week naar 16,7 in de laatste. De koudste dag in die drie jaar was 16,1 graden, op oudejaarsdag 2024, en dat is geen toeval: op Formentera valt het dieptepunt van december vrijwel altijd op de laatste dag van de maand.
Ook hier gaat het vaak mis in reisgidsen. Het koudste water van het jaar ligt namelijk niet in december en ook niet in januari, maar in februari, wanneer de teller op 15,1 graden staat. December is dus de laatste maand waarin het zeewater nog bij de lucht in de buurt komt, en in de eerste week is het zelfs warmer dan de lucht erboven. Zwemmen blijft iets voor wie het leuk vindt, maar wat de moeite waard blijft is het water kijken: in de winter is het vaak op zijn helderst en zijn de kleuren bij Ses Illetes en Cala Saona dezelfde als in juni, alleen zonder iemand erbij. Welke kust bij welke wind in de luwte ligt staat bij kwallen op Formentera, en de stranden zelf bij de mooiste stranden van Formentera.
De langste decemberdag van de Balearen
Formentera ligt het verst naar het zuiden en het verst naar het westen van de vier eilanden, en in december levert dat het meeste licht op. Op 1 december komt de zon bij Sant Francesc Xavier op om 07.53 uur en gaat hij onder om 17.33 uur. De vroegste zonsondergang van het jaar valt op 7 december, om 17.32 uur, twee weken vóór de kortste dag. Op 21 december komt de zon op om 08.08 uur en gaat hij onder om 17.36 uur, negen uur en zevenentwintig minuten licht, en dat is zeven minuten meer dan Maó diezelfde dag krijgt en een kwartier later donker. Op 31 december is de zonsondergang alweer opgeschoven naar 17.42 uur, terwijl de ochtend juist nog later wordt: de laatste zonsopkomst van de winter valt hier op 5 januari, om 08.12 uur.
Dat is de hele decemberdag in één zin: de avond wordt drie weken eerder langer dan de ochtend. Praktisch verschuift daardoor alles naar voren. Wie de zon in zee wil zien zakken boven Cala Saona moet daar om half zes staan, en wie met de laatste boot terug wil, vaart in het donker. Tegelijk is dat het voordeel van de maand, want de zonsondergang valt vóór het eten in plaats van erna.
Drie december is hier wel een vrije dag
In december 2026 staan er op de Balearen drie algemene vrije dagen: dinsdag 8 december, de Immaculada, en vrijdag 25 en zaterdag 26 december, want de zesentwintigste is hier de Segona Festa de Nadal en gewoon vrij. Zondag 6 december, de Spaanse Grondwetdag, valt dit jaar op een zondag en verdwijnt van de kalender. Maar Formentera heeft er nog een, en is daarmee het enige eiland van de archipel met een eigen vrije dag in december: donderdag 3 december, de dag van Sant Francesc Xavier, de patroonheilige van het hoofddorp en van het eiland.
Dat patroonsfeest is het grootste feest van het winterseizoen en het is helemaal van de bewoners. Het draait om het dorp Sant Francesc Xavier, waar de achttiende-eeuwse vestingkerk aan het plein staat, en het programma loopt traditioneel over meerdere dagen rond de derde, met een processie, concerten in de kerk, ball pagès, kinderactiviteiten en eten op straat. Het hele eiland komt er, en dat is op een eiland met elfduizend mensen meteen zichtbaar. De Consell Insular stelt het programma vast en maakt het in de loop van november bekend, dus voor 2026 staan de precieze tijden op het moment van schrijven nog niet vast.
Het leegste eiland van het jaar, in cijfers
Drukte is op Formentera geen gevoel maar een gepubliceerd getal, want het Balearische statistiekbureau houdt per dag bij hoeveel mensen er op elk eiland zijn, bewoners en bezoekers samen. Over 2021 tot en met 2025 komt december uit op gemiddeld 11.015 mensen per dag. Dat is lager dan november, lager dan januari en lager dan februari, en het maakt december de leegste maand van het hele jaar. Augustus staat op 33.825.
Het veelzeggende getal komt als je dat naast het bevolkingsregister legt, waarin op 1 januari 2025 11.661 mensen stonden ingeschreven. Het decembergemiddelde ligt daar zeshonderd onder: er zijn in deze maand minder mensen op Formentera dan er mensen wonen. In de kerstweek loopt dat nog verder op, want rond de feestdagen verlaten ook bewoners zelf het eiland, naar familie op Ibiza of op het vasteland. Het statistiekbureau noteerde de leegste dag van heel 2024 op 31 december en die van 2025 op 1 januari. Over een heel jaar gemeten is de drukste dag op Formentera 3,7 keer de leegste, tegen 2,3 op Ibiza en op Menorca en 1,6 op Mallorca. Geen eiland van de archipel verandert zo sterk van bevolking als dit.
Dat beeld geldt trouwens voor de hele Balearen. Ook voor het archipel als geheel viel de leegste dag van het jaar in de kerstweek: 23 december in 2024 en 24 december in 2025. De diepste stilte van de Balearen zit dus niet in januari of februari, maar precies tussen Kerstmis en Nieuwjaar.
Een maand feest in een leeg dorp
Juist omdat er zo weinig mensen zijn, is het kerstprogramma op Formentera opvallend vol. Vorig jaar liep het van 1 december tot en met 5 januari, georganiseerd door de Consell Insular, en de opzet zal dit jaar vergelijkbaar zijn. Het begon op 1 december op de Plaça de la Constitució in Sant Francesc met het aandoen van de verlichting en de opening van de kerstmarkt, die daarna tot in januari bleef staan, met daarnaast een kinderzone die de hele periode open bleef. In de weken erna volgden een tentoonstelling, een voorstelling in de kerk, een avond met concerten op de markt zelf, een gezamenlijke kerstliederenmiddag in Sant Ferran met warme chocolademelk, het kerstconcert van de muziekschool, een sterrenkijkavond in de tuin van Ses Eres en twee bezoeken van de Kerstman in de bioscoopzaal.
Op 24 december is er in de kerk van Sant Francesc de Missa de Matines met caramelles, de Pityusische tegenhanger van het Mallorcaanse Cant de la Sibil·la. Tussen kerst en nieuwjaar opent een speelruimte voor kinderen in de sporthal, op oudejaarsnacht wordt er op de kerstmarkt doorgefeest, en op 5 januari komen de Drie Koningen bij de Cavalcada de Reis met de boot de haven van La Savina binnenvaren om daarna alle dorpen langs te gaan. Voor een eiland waar alles over water komt is dat een logische binnenkomst en tegelijk het moment waarop de haven weer vol staat. De Consell publiceert het programma van 2026 in de loop van november; de data hierboven zijn die van vorig jaar.
De Mini Marató op 12 december
Het andere vaste punt in de decemberkalender is sportief. Op zaterdag 12 december 2026 staat de zevenenveertigste Mini Marató Formentera op de agenda van de Consell, de Memorial John Tunks, van oudsher ook de Cursa de la Constitució genoemd omdat hij aan de Grondwetdag van 6 december vastzit. Vorig jaar was het de zesenveertigste editie, op 7 december, met start en finish in Sant Francesc Xavier, en naast de hoofdafstand een skatecategorie en wedstrijden voor jeugd. Dat de race dit jaar een week later valt, past bij de kalender: 6 december is in 2026 een zondag die geen vrije dag oplevert, en 12 december is een zaterdag.
Het is een van de oudste sportevenementen van het eiland en vrijwel volledig een lokale aangelegenheid, met een paar honderd deelnemers. Wie in die week op het eiland is, heeft er een ochtend aan: het dorp staat vol en het is het enige moment in december waarop Sant Francesc Xavier echt druk is.
De boot vaart vierendertig keer per dag, behalve op twee dagen
Dit is het punt waarop over de winter het meeste onzin wordt geschreven. Formentera heeft geen vliegveld, dus alles komt over water, maar de veerdienst gaat in december niet op een laag pitje. Op een doordeweekse dag in de winter van 2026 en 2027 vertrekken er uit de haven van Ibiza achttien boten van Baleària, waarvan Aquabus dezelfde afvaarten publiceert, en zestien van Trasmapi: samen vierendertig. Op zondag zijn het er eenendertig. Dat is hetzelfde niveau als in november en ongeveer drie kwart van wat er begin oktober voer. In de praktijk vaart er elk half uur iets, van zeven uur ’s ochtends tot in de avond, en duurt de overtocht een half uur.
Er zijn precies twee dagen waarop het anders is. Op 25 december 2026 en op 1 januari 2027 vaart Trasmapi helemaal niet; op die dagen staan alleen de achttien afvaarten van Baleària in de dienstregeling. Op oudejaarsdag en op Driekoningen loopt het bij Trasmapi terug naar veertien. Wie met kerst of oud en nieuw gaat, moet dus één keer de dienstregeling naslaan in plaats van er zomaar heen te rijden. De rederijen en de prijzen staan in de veerboot van Ibiza naar Formentera, en dezelfde maand aan de overkant in Ibiza in december.
Wat dicht is, en wat juist dan werkt
De kust is in december werkelijk uitgestorven. De strandtenten zijn dicht, er staat nergens meer een strandwacht, de hotelstatistiek stopt in deze maanden gewoon met tellen en op een na zijn de markten gesloten. Wie op een strandvakantie hoopt, moet niet komen. Wat open blijft is het dagelijks leven in de dorpen: Sant Francesc Xavier en Sant Ferran draaien het hele jaar door, met bakkers, winkels, een handvol restaurants en een gemeentehuis, en daar zit in december ook het sociale leven van het eiland.
Daartegenover staat wat je in de zomer niet krijgt. De oude wegen en de kustpaden zijn in hun geheel begaanbaar en leeg, het eiland is klein genoeg om in een dag rond te fietsen zonder in verkeer te belanden, en na de herfstregens staat het binnenland groen, met schapen in de velden en bloeiende rozemarijn langs de paden. Er geldt in de winter geen voertuigquotum, dus de slagboom waar in de zomer zoveel om te doen is, is er niet. Hoe compact het eiland werkelijk is, staat in hoe groot is Formentera.
Kalender van december 2026: de data op een rij
De maand opent meteen met het grootste feest: donderdag 3 december is Sant Francesc Xavier en op Formentera een vrije dag, met een programma dat enkele dagen rond die datum loopt. Vrijwel tegelijk gaat de kerstverlichting aan en opent de kerstmarkt op de Plaça de la Constitució, die daarna tot in januari blijft staan. Zondag 6 december is dit jaar geen vrije dag, dinsdag 8 december wel, en wie het weekend ervoor meeneemt heeft een brug van vier dagen met één vrije dag erin. Zaterdag 12 december is de zevenenveertigste Mini Marató met start in Sant Francesc Xavier.
Maandag 21 december is de kortste dag, met negen uur en zevenentwintig minuten licht, de langste kortste dag van de vier eilanden. Donderdag 24 december is de Missa de Matines met caramelles in de kerk van Sant Francesc, vrijdag 25 en zaterdag 26 december zijn allebei vrije dagen, en op die vijfentwintigste vaart alleen Baleària. Donderdag 31 december is geen vrije dag, maar wel de leegste dag van de maand en meestal ook de koudste in zee. Op vrijdag 1 januari vaart Trasmapi opnieuw niet, en op dinsdag 5 januari komen de Drie Koningen de haven van La Savina binnen. Wat er daarna gebeurt, tot en met het carnaval en de Dia de les Illes Balears, staat in Formentera in de winter.
Veelgestelde vragen over Formentera in december
Hoe warm is het op Formentera in december?
Gemeten aan de klimaatnormalen van het vliegveld van Ibiza is het in december gemiddeld 16,7 graden overdag en 9,5 graden ’s nachts. Dat is bijna drie graden koeler dan november en nog ongeveer een graad warmer dan januari.
Regent het veel op Formentera in december?
Gemiddeld valt er boven het eiland achtendertig millimeter, verdeeld over 6,4 dagen met minstens een millimeter. De regen zit vooral in de eerste twee derde van de maand: de laatste tien dagen zijn het droogst. De verschillen tussen jaren zijn groot, van acht millimeter in 2023 tot vijfentachtig in 2025.
Kun je in december zwemmen op Formentera?
Niet comfortabel. Het zeewater staat in de eerste week van december op gemiddeld 18,4 graden en in de laatste week op 16,7 graden, met een dieptepunt van 16,1 graden op oudejaarsdag. Het koudste water van het jaar komt pas in februari, met 15,1 graden.
Is 3 december een vrije dag op Formentera?
Ja. Sant Francesc Xavier op 3 december is de lokale feestdag van Formentera, en het is de enige lokale feestdag in december op de hele Balearen. Daarnaast zijn 8, 25 en 26 december algemene vrije dagen; 6 december valt in 2026 op een zondag en telt niet mee.
Hoe leeg is Formentera in december?
Leger dan in welke andere maand ook. Over 2021 tot en met 2025 waren er gemiddeld 11.015 mensen per dag op het eiland, terwijl er 11.661 mensen staan ingeschreven. De drukste dag van het jaar telt hier 3,7 keer zoveel mensen als de leegste, tegen 2,3 op Ibiza en Menorca.
Vaart de boot naar Formentera in december?
Ja, vierendertig keer per dag op een doordeweekse dag, achttien van Baleària en zestien van Trasmapi, en eenendertig keer op zondag. Op 25 december 2026 en 1 januari 2027 vaart Trasmapi niet en blijven alleen de achttien afvaarten van Baleària over.
Wat is er met kerst te doen op Formentera?
De Consell Insular organiseert vanaf begin december een kerstmarkt met verlichting op de Plaça de la Constitució in Sant Francesc, met concerten, een kinderzone en de Missa de Matines met caramelles op 24 december in de kerk. Op 5 januari varen de Drie Koningen de haven van La Savina binnen.
Bronnen
Lucht, regen en zon: AEMET, klimaatnormalen van Ibiza Aeropuerto; voor het station Formentera publiceert dezelfde dienst geen tabel met normalen. Neerslagverdeling boven Formentera: eigen berekening uit de ERA5-reanalyse via de archief-API van Open-Meteo, decembers 2016 tot en met 2025. Zeewater: Copernicus Marine Service via de Marine-API van Open-Meteo, maandgemiddelden en het verloop binnen de maand over de decembers van 2023, 2024 en 2025. Zonstanden: berekend voor Sant Francesc Xavier in wintertijd voor december 2026, nagerekend tegen sunrise-sunset.org en de archief-API van Open-Meteo. Vrije dagen: de algemene en lokale feestdagenkalender 2026 van de Illes Balears van de Govern de les Illes Balears. Drukte en bevolking: Institut d’Estadística de les Illes Balears, Indicador de pressió humana per eiland en dag met eigen gemiddelden over 2021 tot en met 2025, de nota over december 2025 en Població municipal empadronada. Feesten, kerstprogramma en Mini Marató: de agenda en de programma’s van de Consell Insular de Formentera, aangevuld met de verslaggeving van de lokale pers over het programma van 2025. Afvaarten: eigen telling op 5 oktober 2026 in de dienstregeling van Trasmapi en van Baleària, wiens afvaarten ook door Aquabus worden gepubliceerd. Alle bronnen geraadpleegd op 4 november 2026.
