Gepubliceerd op
De Puig Major met sneeuw op de top, en in de diepte de weg die naar Sa Calobra daalt. Foto: Isiwal, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
De Serra de Tramuntana is de reden dat Mallorca niet het eiland is waar mensen het voor houden. Langs de hele noordwestkust staat een muur van kalksteen die op zijn hoogste punt bijna anderhalve kilometer de lucht in gaat, en daarachter ligt een landschap van olijfterrassen, kloven en dorpen die met de hand tegen de helling zijn gebouwd. Sinds 2011 staat het op de werelderfgoedlijst, en opvallend genoeg niet als natuurgebied maar als cultuurlandschap. Dat onderscheid is het hele verhaal.
Werelderfgoed omdat mensen het gemaakt hebben
Op 27 juni 2011 schreef UNESCO de Serra de Tramuntana in tijdens de vijfendertigste zitting, onder de culturele criteria. Niet onder de natuurcriteria, en dat is geen formaliteit. Wat beschermd wordt is de combinatie van een berglandschap en achthonderd jaar menselijk gesleutel daaraan: terrassen die in de hellingen zijn uitgehakt en met droogstapelmuren overeind worden gehouden, een waterstelsel dat teruggaat op Arabische techniek en na de christelijke verovering vanaf de dertiende eeuw verder werd uitgebouwd, en de boerderijen en watermolens die daarbij horen.
De kernzone beslaat 30.745 hectare en de bufferzone nog eens 78.617 hectare. In cijfers van het eiland: het gebergte loopt over een lengte van ongeveer negentig kilometer van Calvià tot Pollença en raakt dertien gemeenten, namelijk Andratx, Banyalbufar, Bunyola, Calvià, Deià, Escorca, Esporles, Estellencs, Fornalutx, Pollença, Puigpunyent, Sóller en Valldemossa.
Dat watersysteem verdient aparte aandacht, want je rijdt er overheen zonder het te zien. Onder de terrassen liggen ondergrondse kanalen die bronwater opvangen en over de helling verdelen, met goten, sloten en opvangbekkens, een techniek van het qanat-type die de Moren meebrachten. Het verklaart waarom er op zo’n steile, kale rots eeuwenlang olijven, wijn en groente verbouwd konden worden.
De Ma-10: ruim honderd kilometer in één lijn
Er is één weg die het hele gebergte van kop tot staart doorsnijdt, en dat is de Ma-10. Hoe lang die is hangt ervan af waar je begint te tellen, en dat is de bron van de verwarring die je in elke gids tegenkomt. De kilometerpaal aan de kant van Andratx geeft het antwoord in beton: daar staat 111. Reken je door tot Cap de Formentor, dan komen sommige bronnen op honderdvijfendertig tot honderdveertig kilometer.
Die ruim honderd kilometer rijd je niet op een middag. Reken op zeven uur als je er geen haast mee hebt, met de bochten, de dorpen, de uitzichtpunten en het onvermijdelijke oponthoud achter een camper. Wie het in één dag wil doen, begint in het westen en rijdt naar het oosten, want dan heb je de zee aan je linkerhand en de uitzichtpunten aan de goede kant van de weg.
De weg vraagt wel iets van je. Hij is smal, hij heeft veel haarspeldbochten, er rijden het hele jaar door groepen wielrenners, en in tunnels en op uitwijkplaatsen moet je rekening houden met bussen die de hele breedte nodig hebben. Een kleine auto is hier echt handiger dan een grote; wat er bij het huren op te letten valt, staat in auto huren op Mallorca.
Wat je onderweg tegenkomt, van west naar oost
Het westelijke begin bij Andratx is het rustigste stuk, met uitzicht op het eiland Sa Dragonera en op Sant Elm. Daarna komen Estellencs en Banyalbufar, twee dorpen die boven op hun eigen terrassen staan; in Banyalbufar liggen die terrassen vol wijnstokken en de ramallet-tomaat, de tros die de hele winter aan de muur blijft hangen.
Bij Valldemossa rijd je de bekendste kilometers binnen. Chopin en George Sand overwinterden er in de kartuizerklooster, en het dorp leeft daar nog altijd van. Een paar bochten verder ligt Deià, waar de dichter Robert Graves neerstreek en nooit meer wegging, met daaronder de kiezelbaai Cala Deià en het rotspunt Sa Foradada met zijn gat in de klif.
Dan daalt de weg naar de vallei van Sóller, die naar sinaasappels ruikt en waar de houten tram naar Port de Sóller nog altijd door de straten rammelt. Boven het dorp hangt Fornalutx aan de helling, en vanaf de Mirador de ses Barques kijk je de hele baai in. Het hoogste en wildste stuk volgt daarna, langs de stuwmeren Cúber en Gorg Blau, met de afslag naar Sa Calobra en Cala Tuent. Voorbij het klooster van Lluc loopt de weg uit op Pollença.
De beroemdste zijweg van Spanje
De afslag naar Sa Calobra is geen onderdeel van de Ma-10 maar een eigen weg, de Ma-2141, en die verdient zijn reputatie. Hij werd rond 1932 aangelegd naar een ontwerp van de Mallorcaanse ingenieur Antonio Parietti, die het probleem had dat hij ruim zeshonderd meter moest dalen zonder de rotswand open te breken. Zijn oplossing is de bocht die iedereen kent: een lus waarin de weg onder zichzelf doorgaat, bekend als de nus de sa corbata, de dasknoop.
Over de getallen zijn de bronnen het niet eens, en dat is het vermelden waard omdat elke gids iets anders beweert. Het eilandbestuur spreekt van veertien kilometer met twaalf bochten van tachtig graden en één van driehonderdzestig; andere bronnen noemen die beruchte lus tweehonderdzeventig graden en tellen de haarspeldbochten op twaalf, zeventien of zesentwintig, afhankelijk van wat ze meerekenen. Het hoogste punt, de Coll dels Reis, ligt op ongeveer 682 meter. Wat iedereen wel deelt: je rijdt hem heen en je rijdt hem terug, want beneden houdt de weg op.
Puig Major, de top die je niet mag beklimmen
De hoogste berg van de Balearen staat midden in dit gebergte, en je komt er niet op. Op de top van de Puig Major staat sinds de jaren zestig een militaire radarpost, en het hele topgebied is afgesloten. Over de hoogte lopen de opgaven iets uiteen, van 1.436 tot 1.445 meter, afhankelijk van welke meting je aanhoudt en of de kunstmatig afgevlakte top wordt meegerekend.
Wie wel een top wil halen, loopt de Puig de Massanella, met 1.364 meter de hoogste berg van het eiland die je gewoon mag beklimmen. Dat is een stevige dagtocht over kalksteen, met kans op mist, en geen wandeling die je op sandalen begint. De routes in het gebergte, inclusief de lange afstandsroute GR221 die als Ruta de Pedra en Sec van refugio naar refugio voert, staan in wandelen op Mallorca. Voor die berghutten moet je vooraf reserveren.
Het geheim van de sneeuwhuizen
Hier ligt het mooiste verhaal van de Tramuntana, en het staat nergens langs de weg aangegeven. In de bergen liggen tientallen ronde, uit losse steen opgetrokken putten: de cases de neu, de sneeuwhuizen. Vanaf het midden van de zeventiende eeuw tot het begin van de twintigste klommen de nevaters na een sneeuwbui de berg op, veegden de sneeuw bijeen, stampten die in zo’n put tot ijs, dekten hem af met stro en haalden er in de zomer het ijs weer uit om het naar Palma en de dorpen te brengen.
Dat was geen folklore maar een bedrijfstak. In 1636 lag er in de sneeuwput van Massanella 450 somades opgeslagen, omgerekend zo’n achtendertig ton ijs, en de handel was zo belangrijk dat er tussen de zeventiende en de negentiende eeuw een eigen belasting op werd geheven. De casa de neu d’en Galileu, op 1.080 meter hoogte, werd in 1692 gebouwd op het landgoed Son Massip. Drie Mallorcaanse bergwandelaars hebben er inmiddels tweeënvijftig in kaart gebracht, waarvan het merendeel in het middendeel van de Serra rond Massanella en de Teix. Het hield op toen er in Inca een ijsfabriek openging.
Wanneer je moet gaan
Niet in augustus, als je kunt kiezen. De Tramuntana is in de zomer heet, druk en op de smalle stukken ronduit vermoeiend. April, mei, oktober en november zijn de maanden waarin het gebergte op zijn best is: groen, helder en met temperaturen waarin je ook echt de auto uit wilt. Houd er wel rekening mee dat het hier aanzienlijk natter is dan in de rest van het eiland, tot 1.507 millimeter regen per jaar tegenover minder dan vierhonderd elders, en dat een paar sneeuwdagen per winter heel gewoon zijn.
In de winter kan dat betekenen dat de weg over de hoogste stukken tijdelijk dicht is. Dat gebeurt zelden, maar het gebeurt. Wil je de route zonder eigen auto doen, dan brengt de historische trein naar Sóller je tot midden in het gebergte, en vanaf daar rijden bussen en boten verder. Een taxi de bergen in kost extra: er geldt een bergtoeslag, zoals we uitleggen bij taxi op Mallorca.
Veelgestelde vragen over de Serra de Tramuntana
Waarom is de Serra de Tramuntana werelderfgoed?
Niet om de natuur maar om wat mensen ermee hebben gedaan. UNESCO schreef het gebergte op 27 juni 2011 in als cultuurlandschap, vanwege de landbouwterrassen, de droogstapelmuren, de boerderijen en vooral het waterstelsel dat teruggaat op Arabische techniek en na de dertiende eeuw verder werd uitgebouwd.
Hoe lang is de Ma-10 en hoe lang doe je erover?
De kilometerpaal bij Andratx geeft 111 aan, en dat komt overeen met de meeste opgaven voor het traject Andratx naar Pollença. Reken je door tot Cap de Formentor, dan noemen sommige bronnen honderdvijfendertig tot honderdveertig kilometer. Voor de hele rit met stops is zeven uur een realistische schatting.
Kun je de Puig Major beklimmen?
Nee. Op de top staat een militaire radarpost en het topgebied is afgesloten. De hoogste berg die je wel mag beklimmen is de Puig de Massanella met 1.364 meter, een stevige dagtocht over kalksteen.
Hoe hoog is de Puig Major precies?
Daar lopen de opgaven uiteen, van 1.436 tot 1.445 meter. Het verschil komt voort uit verschillende metingen en uit de vraag of de kunstmatig afgevlakte top wordt meegerekend. Dat het de hoogste van de Balearen is, staat niet ter discussie.
Is de weg naar Sa Calobra onderdeel van de Ma-10?
Nee, dat is een eigen weg, de Ma-2141, die bij de stuwmeren van de Ma-10 afbuigt. Hij werd rond 1932 aangelegd naar een ontwerp van Antonio Parietti en bevat de beroemde lus waarin de weg onder zichzelf doorgaat, de nus de sa corbata. Beneden houdt de weg op, dus je rijdt hem heen en terug.
Wat zijn de cases de neu?
Sneeuwputten van losse steen, waarin vanaf het midden van de zeventiende eeuw sneeuw tot ijs werd gestampt en tot in de zomer bewaard, om daarna naar Palma en de dorpen te worden gebracht. Er zijn er tweeënvijftig in kaart gebracht. In 1636 lag er in de put van Massanella zo’n achtendertig ton ijs opgeslagen.
Wanneer is de beste tijd om de Tramuntana te bezoeken?
April, mei, oktober en november. In de zomer is het er heet en druk, en de smalle stukken worden dan vermoeiend. Houd er rekening mee dat het in de bergen veel natter is dan elders op het eiland, tot 1.507 millimeter per jaar, en dat er per winter een paar sneeuwdagen vallen.
Kun je het gebergte zonder auto bezoeken?
Voor een deel wel. De historische trein van Palma naar Sóller brengt je midden in de Serra, en vanaf Sóller rijden de tram naar de haven en bussen verder het gebergte in. De hele Ma-10 afleggen zonder eigen vervoer is lastig; een taxi kan wel, maar daar geldt een bergtoeslag voor.
Schuif opzij voor meer foto’s. Het uitzicht vanaf het Camí de s’Arxiduc bij Valldemossa, de olijfterrassen in de Barranc de Biniaraix en een tunnel van de Ma-10 bij het stuwmeer Gorg Blau. Foto’s via Wikimedia Commons: 1 Heuschrecke (CC BY-SA 3.0), 2 Ulrich Dus (CC BY-SA 4.0), 3 A.Savin (Free Art License).
Op de kaart
De speld staat op de Puig Major, het hoogste punt van het gebergte. De Ma-10 loopt van Andratx linksonder tot Pollença rechtsboven.
Bronnen (geraadpleegd 15 oktober 2026): UNESCO voor de inschrijvingsdatum, de culturele criteria en de omvang van kern- en bufferzone; het toeristisch bureau van het Consell de Mallorca voor de lengte van het gebergte, de dorpen en de weg naar Sa Calobra; OpenStreetMap voor de coördinaten van de Puig Major en de Puig de Massanella; Spaanse en Mallorcaanse media voor de catalogus van tweeënvijftig sneeuwhuizen, het jaartal 1692 van de casa de neu d’en Galileu en de 450 somades uit 1636. De lengte van de Ma-10 is afgelezen van de kilometerpaal bij Andratx op de gebruikte foto; opgaven van 110 tot 140 kilometer in andere bronnen verschillen doordat ze een ander begin- of eindpunt nemen, en dat staat zo in de tekst. Over de hoogte van de Puig Major (1.436 of 1.445 meter) en over het aantal bochten van de Ma-2141 lopen de bronnen uiteen; ook dat is als verschil opgeschreven in plaats van tot één getal teruggebracht. Foto’s via Wikimedia Commons.
