Gepubliceerd op
Het oude Celler Can Amer in Inca, met de botes congrenyades nog langs de muur. Sinds januari 2020 wordt hier niet meer gegeten. Foto via canamer.gotoeat.net.
Er staat in Inca een zaal die niemand meer binnenkomt. Hoge bogen, een plafond van zware balken, en langs de muren de botes congrenyades: wijnvaten van steeneik en wilde olijf, zo groot dat ze het pand niet meer uit kunnen. Tot januari 2020 stonden er tafels tussen, met papieren kleedjes en mandjes brood. Nu is het leeg. De gemeente zette in december 2024 het trottoir eromheen af nadat er bij een storm stukken kroonlijst naar beneden kwamen, en in het voorjaar van 2025 schonk de eigenaar het pand aan het bisdom van Mallorca.
Dat is Celler Can Amer, en het is geen uitzondering. Inca had voor de twintigste eeuw een vijftigtal stedelijke cellers, meer dan welke andere plaats op het eiland. Er koken er nu vijf. In Sineu waren het er dertien en zijn het er twee. Wie op Mallorca een celler van binnen wil zien zoals hij bedoeld was, heeft steeds minder keuze, en de reden daarvoor is bijna nooit de keuken.
Wat een celler eigenlijk was
Een celler is een wijnkelder, en het woord is blijven staan boven zaken waar al generaties niemand meer wijn maakt. De bouw verraadt de oorspronkelijke functie meteen. De ruimte ligt lager dan de straat, zodat de temperatuur niet meebeweegt met de seizoenen, en is overspannen met een tongewelf of een verlaagd kruisgewelf op pilaren van marès, de zachte zandsteen van het eiland. Dat moest wel, want boven die kelder stond een huis en beneden stonden de vaten. De grootste gemetselde kuipen hielden tot veertigduizend liter.
De houten vaten die je er nog ziet staan, zijn de botes congrenyades. Ze zijn gemaakt van steeneik en wilde olijf, houden tussen de vijftienhonderd en vierduizend liter, en liggen op blokken marès zodat ze niet kunnen rollen. De most gistte er zeven tot acht dagen in, en werd daarna met kruiken van zestien liter overgeheveld. Zo’n vat demonteer je niet even. Dat is precies waarom ze er nog staan in panden waar allang geen wijn meer wordt gemaakt, en waarom een celler zo moeilijk iets anders kan worden.
De zaken zelf waren klein en familiair. Je kwam er voor losse wijn, uit het vat in je eigen fles, en het eten nam je mee. In de winter mocht je het bij de haard roosteren. Pas later ging het huis zelf koken, eerst voor de boeren die op marktdag in de stad waren, en langzaam verschoof het zwaartepunt van de wijn naar de keuken. De pers zet die omslag in de jaren twintig van de vorige eeuw. Met de toeristische hausse van de jaren zestig werden de vaten vervolgens het decor waar de zaken om bekend kwamen te staan.
De druifluis maakte Mallorca eerst rijk
Het verhaal dat je overal leest, is dat de druifluis de Mallorcaanse wijnbouw vernietigde en dat de lege kelders daarom restaurant werden. Dat klopt maar half, en de volledige versie is interessanter.
De fil·loxera verscheen in 1863 in Frankrijk en verwoestte daar de wijngaarden. Voor Mallorca was dat een zegen. De Franse vraag naar wijn moest ergens vandaan komen, en het handelsverdrag van 1879 opende een periode van hoogconjunctuur waarin het eiland amandelbomen rooide om er wijnstok voor in de plaats te zetten. Het areaal groeide van ruim twintigduizend hectare in 1872 naar ongeveer dertigduizend hectare aan het begin van de jaren negentig. Mallorca leefde van de ellende van een ander.
Op 4 juni 1891 werd de plaag officieel op het eiland vastgesteld, vermoedelijk al enkele jaren na de eerste besmetting. Dat viel samen met het herstel van Frankrijk en het einde van het verdrag, en die drie dingen samen sloegen de bodem onder de sector vandaan. In 1903 stond er nog drieduizend driehonderdvijftig hectare wijnstok. Ruim twintigduizend hectare werd niet opnieuw ingeplant maar vervangen door graan, peulvruchten, vijgen en, met een wrange symmetrie, opnieuw amandelbomen.
Toch is “de wijn viel weg en de kelders werden eethuis” te kort door de bocht. De wijnbouw kroop terug: in 1928 stond er alweer bijna negenduizend hectare. De omslag naar restaurant valt volgens de bronnen juist in die jaren van gedeeltelijk herstel. Wat definitief verdween was niet de wijn maar de scháál, en vooral het soort bedrijf. Het aantal bodega’s op Mallorca liep tussen 1968 en 1989 terug van driehonderdtweeënvijftig naar vierendertig, een daling van negenentachtig procent. De wijn kwam later terug in flessen, met de herkomstbenamingen Binissalem in 1990 en Pla i Llevant in 2000, maar niet meer uit een vat in het dorp.
Waarom Inca de cellerstad werd
Dat uitgerekend Inca de meeste cellers had, komt door de markt. Op het marktplein van de stad werd al in 1258 handel gedreven, en in die vroegste beschrijving komt al een celler voor. De donderdagmarkt is er nog steeds, elke week van negen tot twee, en loopt op de derde donderdag van november uit tot de Dijous Bo, de grootste jaarmarkt van het eiland met officieel meer dan tweehonderdduizend bezoekers. In 2026 valt die op 19 november.
De gemeentelijke chroniqueur van Inca verwoordt de band tussen markt en celler het bondigst: een boer die op donderdag naar de stad kwam, ging als eerste een celler in om te berenar, het late ontbijt. De gemeentelijke erfgoedfiche van Can Ripoll zegt het droger, namelijk dat deze huizen onderdak en eten boden aan reizigers naast de verkoop van wijn. Een celler was dus geen restaurant maar een pleisterplaats, en de keuken kwam er bij omdat de mensen er toch al waren. Welke markt op welke dag valt, staat in onze gids over de markten van Mallorca.
Het pand is beschermd, de zaak niet
Hier zit de kern van het verhaal, en het is geen kwestie van onverschilligheid. De panden zijn namelijk wel degelijk beschermd, en behoorlijk streng ook.
Inca heeft sinds 2012 een erfgoedcatalogus met vier beschermingsgraden. Wie een gecatalogiseerd pand bezit, heeft een onderhoudsplicht die uitdrukkelijk van openbaar nut is verklaard. Voert hij de nodige werken niet uit, dan mag de gemeente ze op zijn kosten laten doen of het gebouw onteigenen. Slopen mag niet, en wie een pand door verwaarlozing laat vervallen tot een ruïne, is verplicht het te herbouwen. Zelfs het veranderen van het gebruik zonder toestemming van de gemeente geldt als zware overtreding. Zes elementen met het woord celler in de naam staan in die catalogus, waaronder Can Amer, Sa Travessa, Can Marron en Can Lau.
En toch beschermt dat alles precies niets van wat een celler een celler maakt. Can Amer sloot niet omdat het gebouw niet mocht blijven staan, maar omdat de familie negenveertig jaar lang contracten van vier jaar aan elkaar had geregen, de huur bij elke verlenging omhoog ging tot ongeveer veertigduizend euro per jaar, en er rond tweehonderdduizend euro aan verbouwing nodig was om aan de regels te voldoen. Verkopen of langer vastleggen wilde de eigenaar niet. Het pand is beschermd, het beroep niet.
Dat patroon herhaalt zich op elk bestuursniveau. Palma houdt een catalogus van emblematische zaken bij, honderddertig in 2025 en honderdvijfendertig in 2026, waarin twee cellers staan. Die status levert erkenning op en maximaal tweeduizend euro per jaar voor lopende kosten. Veel belangrijker is wat er met de lijst gebeurt als een zaak het niet redt: die wordt er dan áfgevoerd. Drie in 2025, vier in 2026. De catalogus registreert de sluiting, hij voorkomt hem niet. Op Balearenniveau bestaat een vergelijkbaar programma met ruim vierhonderd zaken, dat erkenning en zichtbaarheid geeft zonder enig bedrag. Het Consell de Mallorca heeft een restauratieprogramma dat molens, tafonas, salines en cellers met naam en toenaam noemt, maar dat gaat over metselwerk: het Consell levert ontwerp en arbeid, de eigenaar betaalt materiaal en belooft tien jaar onderhoud en publieke bezoeken.
Er bestaat, kortom, geen enkele regeling op Mallorca of de Balearen die het voortbestaan van een handelszaak juridisch beschermt. Een gewelf uit de zeventiende eeuw kun je laten vastleggen. Een familie die er zeven dagen per week in kookt, niet.
Wat ze werkelijk de das omdoet
De huur is de meest zichtbare oorzaak, maar niet de enige. Ter vergelijking: bedrijfspanden op de Balearen gingen in 2025 voor gemiddeld achttienhonderdvijftig euro per vierkante meter van de hand, in het centrum van Palma voor bijna vierduizend, en een aangeboden bedrijfsruimte in Palma kostte gemiddeld tweeduizend zevenhonderddertig euro huur per maand. Het Govern erkent zelf dat de leegstand groeit door die huurstijging.
Minstens zo hard werkt de opvolging. Celler Can Castanyer in Sineu sloot op 30 november 2015, in een pand dat teruggaat tot de veertiende eeuw en dat het koninklijk gerechtsgebouw van het dorp geweest zou zijn. Het was geen restaurant maar een echte oude celler: je kocht er losse wijn, nam je eten mee en roosterde het ’s winters bij de haard. Aan het einde waren er ongeveer tweeëntwintig vaste klanten over en geen jongere die het wilde overnemen. Een onderzoeker van het erfgoed van Sineu noemde het vermoedelijk de laatste zaak op Mallorca die de oorspronkelijke geest van de cellers bewaarde.
Wat er daarna met zo’n pand gebeurt, laat hetzelfde dorp zien. Aan de Carrer Major in Sineu staat een gebouw dat in de kaartgegevens nog Celler Es Grop heet; op dat adres zit nu een Carrefour Express. En in december 2025 ging Celler Son Toreó over in andere handen, na drieënnegentig jaar en vier generaties van dezelfde familie. Dat begon in de jaren dertig met een grootmoeder die warme maaltijden kookte voor de mijnwerkers van Sineu omdat het dorp geen restaurant had, groeide uit tot een hostal met zeven kamers voor handelsreizigers, en eindigde met een gemeente die publiek afscheid nam. Het grootste lege celler-gebouw van het eiland staat in Felanitx: es Sindicat, de coöperatie die rond 1919 werd opgericht omdat kleine wijnboeren na de druifluis geen kapitaal hadden voor een eigen bodega, sloot in 1991 met zeventig miljoen peseta schuld. Het is sinds 2001 beschermd monument, sinds 2019 eigendom van het Consell, en een plan voor de herbestemming kwam in 2025 als winnaar uit een Europese architectuurwedstrijd.
Ook zonder huurconflict of vergrijzing houdt het op. Can Marron in Inca serveerde op 2 augustus 2025 zijn laatste gasten, na achttien jaar onder hetzelfde echtpaar. Vier jonge medewerkers vertrokken tegelijk en de eigenaars kozen voor een pauze. Dat is geen incident: de werkgeversorganisaties in de sector zeggen dat het probleem op de Balearen niet zozeer het vinden van personeel is als wel het vinden van gekwalificeerd personeel, en bepleiten de terugkeer van de leerlingfiguur zodat bedrijven zelf weer opleiden.
Tel daarbij de smaak van het publiek op. Restaurants met Mallorcaanse keuken vormen in Palma minder dan vijf procent van alle zaken, en er sluiten er meer dan er openen, terwijl de vraag van zowel bewoners als bezoekers juist hoog is. De verklaring die de sector zelf geeft, is behartigenswaardig: de ingrediënten van deze keuken zijn niet duur, het bereidingsproces is duur. Sopes die een nacht moeten trekken en een porcella die uren in de oven staat, verhouden zich slecht tot een zaak die elke stoel twee keer per avond moet vullen.
Wat er nog is, en een tegenbeweging
In Inca koken er nog vijf, al verschuiven de namen. De oudste is Can Ripoll in een pand uit 1768, met daarnaast Sa Travessa, Can Lau en Ca n’Ignasi, dat ooit als gastronomische vereniging in een oude garage begon. Het Antic celler de Can Xesc staakte zijn handel in de jaren zeventig en is nu verbouwd tot drie woningen, wat goed laat zien waar zo’n pand zonder zaak terechtkomt. In Sineu zijn Can Font en Son Toreó over, en in Alcúdia draait Celler Ca’n Costa sinds 1983 binnen de stadsmuren. In Palma is Celler Sa Premsa uit 1958 het bekendste adres, met de vaten nog tegen de muur.
Het vijfde adres in Inca is het interessantste, want dat is er juist bij gekomen. Can Marron heropende in maart 2026 als Celler Tonet, in een pand uit de zeventiende eeuw dat eerder de wijnhandel Can Pagès was. De nieuwe uitbaters zijn Teresa en María Solivellas, de zussen die in Caimari Ca na Toneta runnen, een zaak met een groene ster. Ze hebben de oorspronkelijke tafels en stoelen gerestaureerd en, veelzeggender, de verkoop van losse wijn teruggebracht, nu via tappen die op biologische Mallorcaanse bodega’s zijn aangesloten. Dat is de oude functie van het pand, in de twintigste-eeuwse betekenis van vakmanschap in plaats van armoede.
Een vergelijkbaar signaal kwam in oktober 2025 van een burgercollectief dat een kaart publiceerde van emblematische restaurants en cellers, verdeeld over zaken die generatie na generatie doorgaan, zaken die door dorpsbewoners zijn gered, en nieuwere adressen die bewust voor de Mallorcaanse keuken kiezen. Het is geen overheidslijst en sommige zaken wilden er niet op. Maar het zegt iets dat de verdediging van deze keuken inmiddels van burgers komt en niet van een beschermingsregime.
En er is een beweging de andere kant op. In Montuïri opende wijnmakerij Blanca Terra op 18 maart 2026 een restaurant in de eigen wijnkelder, met Jacinto del Valle in de keuken. Dat is de eerste in het Pla de Mallorca die het in die volgorde doet: niet een oude kelder die restaurant werd toen de wijn wegviel, maar een werkende kelder waar het eten bij komt. Honderd jaar na de omslag die dit hele verhaal in gang zette, gebeurt in hetzelfde landschap precies het omgekeerde.
Wat je in een celler eet
De kaart is overal ongeveer hetzelfde, en dat is de bedoeling. Frit mallorquí is het bekendst: vlees, lever, long en gestold bloed van varken, schaap of geit, gebakken in olijfolie met aardappel, ui, tomaat en rode paprika, op smaak gebracht met onder meer kaneel, kruidnagel, venkel en laurier. Het gerecht heeft waarschijnlijk een semitische oorsprong en komt al voor in het veertiende-eeuwse Libre de Sent Soví. Per streek bestaat er een eigen versie, van frit de rates in Sa Pobla tot frit de sang in de Tramuntana.
Sopes mallorquines zijn ondanks de naam geen soep. Groentebouillon wordt volledig opgenomen door dunne sneden droog pa moreno, zodat je het met een vork eet. Tumbet bestaat uit schijven ongeschilde aardappel, aubergine en rode paprika, apart gebakken en in de oven afgewerkt onder een tomatensofregit; courgette hoort er traditioneel niet in, hoe vaak je die er tegenwoordig ook in aantreft. Arròs brut dankt zijn naam aan de troebele, donkere bouillon, die zijn kleur krijgt van kruiden en gemalen lever; de verhalen over de herkomst, meestal met houthakkers en kalkbranders in de hoofdrol, zijn overlevering en geen vastgesteld feit.
Het feestgerecht is porcella, speenvarken. De officiële omschrijving is streng: een dier van het Mallorcaanse zwarte ras dat bij de moeder bleef zolang de lactatie duurde, geslacht met een karkasgewicht onder negen kilo en meestal jonger dan drie maanden. Dat ras werd in 1997 door het Spaanse ministerie van Landbouw aangemerkt als bedreigd, terwijl in 1932 nog zevenennegentig procent van de varkensstapel op de eilanden ertoe behoorde. In de achttiende en negentiende eeuw hoorden porcelles bij de agatges, de leveringen in natura die een pachter naast de huur aan de heer moest afstaan: met Kerstmis hennen, hanen, porcelles, eieren en amandelen. Zoek je llom amb col, varkenslende in koolbladeren, dan heb je geluk nodig; dat klassieke gerecht staat opvallend zelden nog op een kaart.
Schuif opzij voor meer foto’s. De kaart van een celler verandert nauwelijks: frit, rijst uit de aarden schaal, een ovenschotel en porcella. Foto’s via canamer.gotoeat.net en cancostaalcudia.com.
Waar je er vandaag nog een van binnen ziet
Wil je een echte celler zien en niet alleen het woord op een gevel, let dan op drie dingen. Ligt de eetzaal lager dan de straat, staan er houten vaten die duidelijk nooit meer door de deur passen, en is de overspanning een gewelf en geen plafond? Ontbreekt dat alle drie, dan eet je in een zaak die de naam heeft overgenomen, wat op zichzelf niets zegt over de keuken maar wel over wat je te zien krijgt.
Die test is strenger dan je zou denken, en het bekendste adres haalt hem niet helemaal. Celler Sa Premsa in Palma opende in mei 1958, toen bankier Antonio Mayol een oud pakhuis in het centrum tot restaurant verbouwde. De grote vaten en de bogen staan er wel degelijk, en de zaak draait inmiddels in de derde generatie, maar er is op die plek nooit wijn gemaakt: het was van begin af aan een restaurant dat de celler-esthetiek aannam, in een tijd waarin dat samenviel met stieren en flamenco als beeld van Spanje. Dat maakt het geen mindere zaak, en voor wie wil zien hoe zo’n ruimte voelt is het nog altijd het makkelijkst bereikbare adres. Alleen is het geen oude wijnkelder. In Palma staat verder nog Celler Pagès uit 1956; samen zijn dat de enige twee cellers in de gemeentelijke catalogus van emblematische zaken, een lijst die sinds 2018 van vijfenzestig naar honderddertig zaken groeide terwijl het aantal cellers op twee bleef staan.
Buiten Palma dragen nog ongeveer twintig zaken de naam, maar de eigen test hierboven haalt lang niet iedereen. Zeker is het bij Alcúdia, waar Celler Ca’n Costa binnen de stadsmuren zit, en bij Sineu, waar van de dertien cellers die het dorp ooit had Can Font en Son Toreó over zijn; dat laatste ging in december 2025 over in andere handen. Es Celler de Petra heeft aantoonbaar nog het gewelf en de vaten, in een kelder uit het midden van de negentiende eeuw waar sinds 1993 wordt gekookt. Bij andere adressen is het onzeker: de zusterzaak in Manacor staat aan de ringweg en geen enkele bron noemt daar gewelven of vaten, Cas Padrí Toni in Maria de la Salut heeft één zaal die zo heet, en bij Celler de Randa, dat onder Algaida valt en niet onder Llucmajor, gaat het vooral om de esthetiek. Verder vind je de naam in Pollença en Port de Pollença, in Santa Maria del Camí, Binissalem, Santa Eugènia, Sóller en Lloseta. De optelsom die de Mallorcaanse pers maakt is onbarmhartig: Inca en Sineu samen, de twee plaatsen met van oudsher de meeste cellers van het eiland, komen nu op zeven uit.
Voor het volledige beeld is Inca op een donderdag de beste keuze, want dan loopt de markt over de straten en zijn de cellers weer waarvoor ze ooit bedoeld waren: Can Ripoll in het pand uit 1768, Sa Travessa, Can Lau, Ca n’Ignasi en het nieuwe Celler Tonet. Met de trein vanuit Palma ben je er in een half uur, wat meteen het parkeerprobleem oplost; hoe het treinnet en de bussen samenwerken staat in onze gids over het openbaar vervoer op Mallorca, en de blauwe zones elders leggen we uit bij parkeren op Mallorca.
En dan blijft er één adres over dat je niet meer kunt bezoeken maar dat wel het hele verhaal draagt. De familie Torrens kookt sinds februari 2020 gewoon door, zeven dagen per week, alleen niet meer onder de gewelven van Inca maar in een loods op een bedrijventerrein in Lloseta. Zie Celler Can Amer. Het decor is weg en het vak is gebleven, en dat is misschien de eerlijkste samenvatting van wat er met de cellers van Mallorca gebeurt. Meer adressen staan in onze gids met de leukste restaurants van Mallorca.
Veelgestelde vragen over de cellers van Mallorca
Wat is een celler op Mallorca?
Oorspronkelijk een wijnkelder: een ruimte die lager ligt dan de straat, overspannen met een gewelf op pilaren van marès, waar de wijn in grote houten vaten lag. Je kocht er losse wijn en nam je eten zelf mee. Vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw gingen die huizen zelf koken en werd celler ook de naam voor een restaurant met Mallorcaanse keuken. Het woord staat nu boven zaken waar al generaties geen wijn meer wordt gemaakt.
Hoeveel cellers zijn er nog over?
Inca, de stad met van oudsher de meeste stedelijke cellers van het eiland, had er voor de twintigste eeuw een vijftigtal en heeft er nu vijf die als restaurant werken. Sineu ging van dertien naar twee. Een eilandbreed totaal wordt nergens officieel bijgehouden, dus een exact aantal voor heel Mallorca bestaat niet.
Waarom sluiten die zaken?
Vrijwel nooit om de keuken. De drie oorzaken die in gedocumenteerde gevallen terugkomen zijn de huur van het pand, de kosten van verplicht erfgoedonderhoud en het ontbreken van opvolging. Can Amer in Inca sloot in januari 2020 na negenveertig jaar vierjaarscontracten, met een huur die was opgelopen tot ongeveer veertigduizend euro per jaar en rond tweehonderdduizend euro aan nodige verbouwing.
Zijn de cellers beschermd?
De gebouwen wel, de zaken niet. Inca heeft sinds 2012 een erfgoedcatalogus met een onderhoudsplicht die van openbaar nut is verklaard, een sloopverbod, een herbouwplicht bij verval door verwaarlozing en zelfs een verbod op gebruikswijziging zonder toestemming. Maar er bestaat op Mallorca en de Balearen geen enkele regeling die het voortbestaan van een handelszaak juridisch beschermt. Palma voert zaken juist van zijn lijst van emblematische adressen af zodra ze sluiten.
Heeft de druifluis de cellers de das omgedaan?
Niet rechtstreeks, en het verhaal loopt anders dan vaak wordt verteld. De plaag trof in 1863 eerst Frankrijk, waardoor Mallorca juist rijk werd van de wijnexport en het areaal groeide tot ongeveer dertigduizend hectare. Pas in 1891 kwam de luis naar het eiland zelf, en in 1903 was er nog drieduizend driehonderdvijftig hectare over. De wijnbouw herstelde daarna gedeeltelijk tot bijna negenduizend hectare in 1928. Wat definitief wegviel was de schaal: het aantal bodega’s liep tussen 1968 en 1989 terug van driehonderdtweeënvijftig naar vierendertig.
Wat eet je in een celler?
Frit mallorquí van vlees en orgaanvlees met aardappel en paprika, sopes mallorquines die je met een vork eet omdat het brood alle bouillon opneemt, tumbet van gebakken aardappel, aubergine en paprika onder tomatensaus, arròs brut met zijn donkere bouillon, en bij feesten porcella, speenvarken uit de oven. Het klassieke llom amb col staat tegenwoordig zelden nog op een kaart.
Waar zie ik er nog een van binnen?
Het makkelijkst in Palma, bij Celler Sa Premsa, al is dat strikt genomen geen oude wijnkelder maar een pakhuis dat in 1958 tot restaurant werd verbouwd, compleet met vaten en bogen. In Alcúdia zit Celler Ca’n Costa binnen de stadsmuren. Voor het volledige beeld is Inca op een donderdag de beste keuze, want dan ligt de markt over de straten en zijn Can Ripoll, Sa Travessa, Can Lau, Ca n’Ignasi en het nieuwe Celler Tonet allemaal open. Met de trein vanuit Palma ben je er in een half uur.
Hoe herken ik een echte celler?
Aan drie dingen tegelijk: de eetzaal ligt lager dan de straat, er staan houten vaten die duidelijk nooit meer door de deur passen, en de ruimte is overspannen met een gewelf en niet met een plat plafond. Ontbreken die alle drie, dan heeft de zaak de naam overgenomen zonder het pand. Dat zegt niets over de keuken, wel over wat je te zien krijgt.
Bronnen
Bouw van een celler, de botes congrenyades van 1.500 tot 4.000 liter, de cups tot 40.000 liter en de gistingsduur van zeven tot acht dagen: de fiche Celler tradicional van de Unitat del Patrimoni historicoindustrial van het Consell de Mallorca. Areaalcijfers 1872 tot 1982, de officiële vaststelling van de fil·loxera op 4 juni 1891 en de daling van 352 naar 34 bodega’s tussen 1968 en 1989: Jaume Binimelis Sebastián in Scripta Nova, Universitat de Barcelona, 2014, aangevuld met dezelfde fiche van het Consell. De omslag naar eethuis in de jaren twintig en de tellingen van Inca en Sineu: Ara Balears, 3 oktober 2024; een andere bron houdt het voor Inca op ongeveer twintig in plaats van vijftig, vermoedelijk omdat er iets anders wordt geteld. Sluiting van Can Amer op 7 januari 2020, de jaarhuur van ongeveer 40.000 euro en de 200.000 euro aan verbouwing: Última Hora, 19 december 2019. Sluiting van Can Castanyer in Sineu op 30 november 2015 en de tweeëntwintig vaste klanten: Ara Balears. Laatste service van Can Marron op 2 augustus 2025 en de heropening als Celler Tonet in maart 2026 door Teresa en María Solivellas: El Español, 10 juni 2026, en Estilo Palma, 23 mei 2026. Erfgoedcatalogus van Inca met de beschermingsgraden en de plichten van eigenaars: de gemeentelijke verordening, BOIB 176 van 27 november 2012. Catalogus van emblematische zaken van Palma met 130 zaken in 2025 en de zaken die werden geschrapt: resolutie 14511 van 25 juni 2025 van de Ajuntament de Palma, en dBalears van 6 juli 2026 voor de editie 2026 met 135 zaken. Emblemàtics Balears met 401 zaken in 34 gemeenten: Govern de les Illes Balears, 17 augustus 2025. Het restauratieprogramma voor historisch-industrieel erfgoed dat molins, tafones, cellers en salineres noemt: Consell de Mallorca, programma 2017 tot 2020. Aandeel Mallorcaanse restaurants in Palma onder de vijf procent: Tomeu Mas van CAEB-Restauración in Última Hora, 1 juni 2026. Prijzen van bedrijfspanden en de gemiddelde huur in Palma: Colegio de Registradores via Última Hora, 11 april 2026. Gekwalificeerd personeel en de leerlingfiguur: CAEB Restauración Mallorca en PIMEM Restauración, 2026. Dijous Bo met officieel meer dan 200.000 bezoekers, de datumregel en 19 november 2026: Ajuntament d’Inca. Het marktplein van Inca in 1258 en de band tussen markt en celler: de gemeentelijke erfgoedfiche van Can Ripoll en de gemeentelijke chroniqueur Miquel Pieras. Porcella de porc negre mallorquí, het karkasgewicht onder negen kilo, de bedreigde status sinds 1997 en de agatges: de officiële fiche van Illes Balears Qualitat. Overige gerechten: de Gran Enciclopèdia de Mallorca en Catalaanse naslagwerken; de herkomst van arròs brut is overlevering en niet vastgesteld, en llom amb col verschijnt pas vanaf Cocina selecta mallorquina van Coloma Abrinas uit 1961. Geen enkele celler in Inca is een Bé d’Interès Cultural, ondanks andersluidende vermeldingen op sommige sites; het gaat om gemeentelijke bescherming. Oprichting van Celler Sa Premsa in mei 1958 door Antonio Mayol in een voormalig pakhuis: de eigen site van de zaak; dat Sa Premsa en Canyamel als gewone restaurants begonnen die de celler-esthetiek aannamen: Ara Balears, 28 september 2024. Overdracht van Celler Son Toreó na drieënnegentig jaar: Última Hora, 28 december 2025. Celler Es Grop in Sineu, waar nu een Carrefour Express zit: OpenStreetMap en Nominatim. Es Sindicat in Felanitx, opgericht rond 1919, gesloten in 1991 met zeventig miljoen peseta schuld, beschermd monument sinds 2001 en sinds 2019 van het Consell: Balears va de vi, 11 juli 2022. Dat Inca en Sineu samen nog zeven cellers tellen, plus de verhouding dertien naar twee in Sineu: Ara Balears, Antoni Janer Torrens, 2024. Status per zaak buiten Palma, inclusief de vaststelling dat een deel alleen de naam draagt: eigen inventarisatie via OpenStreetMap, Nominatim en de eigen kanalen van de zaken. Opening van het restaurant van Blanca Terra in Montuïri op 18 maart 2026: Mallorcaanse pers van 18 en 19 maart 2026. Alle online bronnen geraadpleegd op 2 oktober 2026.
