Gepubliceerd op
Kwallen op Menorca zijn er, en meestal is het de parelkwal (Pelagia noctiluca): zijn steek doet een week of twee pijn en is zelden gevaarlijk. Wat dit eiland anders maakt, is dat het twee kusten heeft die elkaars tegendeel zijn. De tramuntana kiest welke kant de golfslag krijgt, en wat drijft, komt mee. Staat de witte vlag met twee lila kwallen uit, overleg dan met de strandwacht, en spoel een beet met zeewater, nooit met zoet water.
Hieronder staat per kust welke wind aanlandig is, en daarna wat op Menorca anders geregeld is: welke stranden bemand zijn in welke maanden, en wat een beet betekent in een baai waar je naartoe hebt gelopen. Voor de andere eilanden zijn er gidsen over kwallen op Mallorca en kwallen op Ibiza.
Welke kwallen zie je rond Menorca, en hoe vaak?
Het Observatori Socioambiental de Menorca noemt zeven soorten die hier met enige regelmaat voorkomen en de parelkwal de talrijkste: een roze tot paars gestippelde kwal met acht lange tentakels, waarvan de pijn en de uitslag een tot twee weken aanhouden. Daarnaast is er de spiegeleikwal (Cotylorhiza tuberculata), met een kastanjebruine koepel van twintig tot dertig centimeter en een nauwelijks merkbare netelwerking, en het bezaantje (Velella velella), geen echte kwal maar een blauw drijvertje met een zeiltje dat in maart 2025 Cala en Porter, Es Grau, La Vall en Cala Galdana blauw kleurde.
Hoeveel er komen, wisselt sterk per jaar. Sinds 2014 houdt de regering de kwallen rond de Balearen dagelijks bij via strandwachten, reinigingsboten en vaste waarnemers, en in augustus 2022 leverde dat het laagste cijfer in acht jaar op. Antoni M. Grau, hoofd Mariene Hulpbronnen bij de visserijdirectie, wees niet naar de watertemperatuur maar naar het weer: er waren dat jaar geen flinke stormen geweest.
Het Portugees oorlogsschip bij Menorca: zeldzaam, maar het gebeurt
Het Portugees oorlogsschip (Physalia physalis) is geen kwal: het is een kolonie die onder een met gas gevulde blaas hangt en daarmee zeilt. 112 Illes Balears rekent het tot de dieren die een anafylactische shock kunnen uitlokken, en de tentakels halen soms dertig meter, dus een blaas die ver weg lijkt kan je toch raken. Op 6 juni 2025 zag een zwemmer er een van vijftien centimeter drijven in Cala en Porter. De twee strandwachten zetten dat stuk strand af, belden 112 en hielden het dier in een emmer tot de hulpdiensten kwamen; niemand werd gestoken. Vind je er zelf een, ook op het zand: niet aanraken, ook niet als je denkt dat hij dood is.
De tramuntana in cijfers: hoe scheef de verdeling is
Dat de tramuntana de noordkust onbruikbaar maakt en de zuidkust in de luwte legt, staat al in onze gids over de beste reistijd voor Menorca. Wat daar niet staat, is hoe eenzijdig die verdeling is. Rond Maó komt de hardste wind van de dag in augustus op vijfenvijftig van de honderd dagen uit het noordkwadrant, van noordwest tot noordoost, en in september op tweeënvijftig; over het jaar tussen de veertig en de vijfenvijftig procent. En hij is niet alleen vaker, hij is ook harder: in augustus haalt de wind uit het noordkwadrant gemiddeld zevenentwintig kilometer per uur, die uit het zuidkwadrant negentien.
De gemiddelde hoogste dagwindsnelheid bij Maó loopt van drieëntwintig kilometer per uur in augustus naar zesentwintig in september, negenentwintig in oktober en vierendertig in november. Daar zit een keerzijde in: de zuidkust staat in de zomer onder een zachtere wind, en zachte wind met warm water is precies de combinatie waarbij kwallen in een cala blijven hangen in plaats van weer naar buiten te drijven.
Welke kust bij welke wind: de windwijzer voor Menorca
AEMET, het Spaanse weerinstituut, knipt de kustwateren van Menorca in precies twee stukken: Norte de Menorca en Sur de Menorca. Ibiza krijgt één zone en Mallorca vier; Menorca wordt officieel langs de noord-zuidlijn gedeeld, want het eiland ligt in de lengte oost-west.
Die noordkant is alleen geen rechte muur. Platja de Cavalleria kijkt noord-noordwest uit, Cala Pregonda noord-noordoost, en aan de oostpunt kijkt Es Grau al oost-noordoost: een gregal legt dus de oostelijke stranden vol terwijl Cavalleria in de luwte blijft. De zuidkust is eenvormiger, want van Turqueta tot Cala en Porter kijkt vrijwel alles tussen zuidzuidoost en zuidzuidwest uit, dus wat de ene zuidbaai treft, treft ze meestal allemaal.
| Kust | Stranden | Aanlandige wind |
|---|---|---|
| Noordwest | Cavalleria, Cala Morell, Fornells | mestral (NW), tramuntana (N), ponent (W) |
| Noord | Pregonda, Cala Tirant, Arenal d’en Castell | tramuntana (N), gregal (NO), mestral (NW) |
| Noordoost en oostpunt | Son Parc, Es Grau, Sa Mesquida, Punta Prima | gregal (NO), llevant (O), xaloc (ZO) |
| Zuid | Son Bou, Macarella, Cala Galdana, Turqueta, Cala en Porter | migjorn (Z), xaloc (ZO), llebeig (ZW) |
| West | Cala Blanca, Santandría, Cala en Blanes | ponent (W), llebeig (ZW), mestral (NW) |
Naar de werkelijke ligging van de kustlijn; Catalaanse windnamen.
De uitzondering op die noord-zuidregel is de llevant, de oostenwind, die langs beide kusten strijkt in plaats van op één ervan. Eind maart 2022 waaide het dagen achtereen uit het oosten, en toen spoelden er kwallen aan in Es Grau, in Cala Galdana, in Cala Mitjana, op de stranden van Ciutadella en in de baai van Fornells: noord, zuid en west tegelijk. Op ongeveer een op de tien zomerdagen komt de hardste wind uit het oosten, en dan helpt uitwijken niet.
Kijk daarom de avond ervoor naar die kustverwachting, met de twee zones apart. Op 5 oktober 2026 stond er voor het noorden oost tot zuidoost kracht 3 tot 4 en voor het zuiden zuid tot zuidoost kracht 3: die dag stond de wind dus op allebei de kusten. AEMET geeft voor de bekendste stranden ook een verwachting per strand. Een openbare kwallenkaart is er niet, want platgesdebalears.com van de regering is uit de lucht; wat blijft, is MedusApp van de universiteiten van Valencia en Alicante, waarin zwemmers meldingen achterlaten.
De kwallenvlag op Menorca, en die paarse vlag die hier niet bestaat
Bij kwallen hangt op Menorca geen paarse vlag; die kent het Balearische reglement niet. Decret 27/2015 van 24 april 2015 schrijft vier aanvullende vlaggen voor, en de kwallenvlag daarvan is rechthoekig, één bij anderhalve meter, wit, met een tekening van twee lila kwallen. Hij meldt dat er zoveel kwallen zijn dat voorzorg nodig is. Zwemmen verbiedt hij niet; dat doet alleen de rode vlag.
Diezelfde bijlage levert nog twee dingen op. Een wit kruis op een rode achtergrond wijst de precieze plek van de EHBO-post aan. En een oranje vlag betekent niet dat de strandwacht even weg is, maar dat het reddingsteam niet operationeel is omdat het bericht heeft gekregen dat iemand vermist is, of iets van vergelijkbare ernst. De kleurvlaggen betekenen volgens 112 Illes Balears groen zwemmen toegestaan, geel voorzichtig en rood een volledig zwemverbod.
Welke stranden van Menorca zijn bemand, en wanneer
Zesentwintig stranden hebben strandwachten, met in 2026 vijfenzestig redders in het hoogseizoen en negenenvijftig in de rustiger maanden. Even lang bemand zijn ze niet. Alleen Cala Galdana, Son Bou, Cala en Porter, Arenal d’en Castell, de stranden van Fornells en Son Parc hebben het hele seizoen van zes maanden bewaking; zeven onbebouwde baaien, waaronder Macarella, Turqueta, Son Saura, Pregonda en Cavalleria, hebben het van half mei tot half oktober.
Ook het begin loopt uiteen. In 2026 startten op 1 mei vijf stranden in Es Migjorn Gran, Alaior en Ferreries, volgden de elf van Ciutadella, de twee van Sant Lluís en de vijf van Es Mercadal rond 15 mei, en kwamen Es Grau en Sa Mesquida pas op 24 mei; Es Mercadal stopt ook vijftien dagen eerder dan de rest. De tijden zijn in mei elf tot zes, in juni en september tien tot zes en in juli en augustus tien tot half acht. Cala Mitjana heeft alleen in juli en augustus eigen strandwachten; de rest van het seizoen is de bewaking daar rondtrekkend vanuit Cala Galdana, bijna twee kilometer over het pad verderop. Een Rode Kruis-post doet op Menorca geen stranden: dat werk is uitbesteed.
Een kwallenbeet in een baai van het Camí de Cavalls
Het Camí de Cavalls, het kustpad van honderdvijfentachtig kilometer in twintig etappes dat sinds 2010 weer helemaal open is, is de reden dat Menorca zoveel onbebouwde baaien heeft, en dat je bij een deel ervan alleen te voet komt. Naar Cala Pregonda loop je vanaf Binimel·là zo’n twee kilometer, een kleine vijfentwintig minuten; naar Macarella is het vanaf Cala Galdana bijna drie kilometer en ruim een halfuur. Met een pijnlijke arm of een kind dat huilt is dat pad opeens lang.
En daarna begint het rijden. Menorca heeft twee gezondheidsposten die dag en nacht open zijn, Canal Salat in Ciutadella en Es Banyer in Alaior; Dalt Sant Joan in Maó en het centrum in Ferreries nemen urgenties van acht tot tweeëntwintig uur, en het ziekenhuis is Mateu Orfila in Maó. Vanaf Cala Galdana is het zo’n acht kilometer naar Ferreries en ruim twintig naar Canal Salat; vanaf Binimel·là eerst een kleine twaalf kilometer over een smalle landweg naar Es Mercadal en dan nog ruim tien naar Es Banyer. Neem daarom pincet, handschoenen en koelelementen in een dicht zakje mee: een stranddouche is er niet, en zoet water is juist wat je niet wilt. Welke baai hoeveel lopen kost, staat in mooiste stranden van Menorca.
Eerste hulp bij een kwallenbeet op Menorca
Volg het stappenplan van Salut Pública, de gezondheidsdienst van de regering, en wijk er niet van af. Ga uit het water. Haal tentakelresten weg met een pincet en handschoenen, of met de rand van iets stijfs als een bankkaart of een rijbewijs, nooit met blote vingers. Krab of wrijf niet en gebruik geen handdoek of zand, want druk laat meer gif vrijkomen. Spoel met zeewater waarin zelf geen tentakelstukjes drijven, en nooit met zoet water, want het verschil in zoutgehalte laat achtergebleven netelcellen alsnog afvuren. Gebruik geen ammoniak, azijn of urine. Koel met ijs in een dichte plastic zak, nooit direct op de huid: tien tot vijftien minuten, vijf minuten pauze en zo nodig opnieuw. Is er een strandwacht, ga dan naar hem toe.
Over azijn spreken twee officiële bronnen elkaar tegen. Salut Pública zegt uitdrukkelijk geen azijn. 112 Illes Balears noemt in zijn algemene stappenplan wel een azijnoplossing, maar koppelt azijn bij de behandeling per soort alleen aan het Portugees oorlogsschip; voor de parelkwal noemt 112 magnesiumsulfaat en voor de kompaskwal natriumbicarbonaat, toe te passen door gekwalificeerd strandpersoneel. Het Spaanse Rode Kruis geeft in grote lijnen hetzelfde: niet wrijven, zout water, koude compressen en naar de EHBO-post of het naaste gezondheidscentrum. De veilige lijn voor jezelf is dus zeewater en kou, en de rest aan de socorrista. Ga naar een gezondheidscentrum of bel 112 bij misselijkheid, braken, duizeligheid, spierkramp, hoofdpijn, benauwdheid of algehele malaise, en altijd na contact met een Portugees oorlogsschip.
Kwallen vermijden, met kinderen en bij het snorkelen
Is er een plaag, blijf dan volgens 112 helemaal uit het water, ook uit de waterlijn, omdat losse tentakelstukjes even hard netelen en zich juist in de branding verzamelen. Laat aangespoelde kwallen liggen: hun netelkracht houdt tot vierentwintig uur na het opdrogen aan. Zonnebrandcrème isoleert een beetje maar voorkomt een steek niet; wie lang in het water blijft, draagt beter een lycra shirt. Kies met kinderen een bemand strand en kijk op het bord welke uren er bewaking is; staat de wind op Santo Tomás en Son Bou, dan brengt de bus je ook zonder auto naar de andere kust. Zie verder snorkelen op Menorca en Menorca met kinderen.
De twee kusten van Menorca op de kaart
Veelgestelde vragen over kwallen op Menorca
Zijn er kwallen op Menorca?
Ja, vooral de parelkwal, maar het aantal wisselt sterk per jaar. In 2022 noteerden de Balearen het laagste cijfer in acht jaar, bij gebrek aan stormen.
Welke kust van Menorca heeft het meeste kwallen?
Dat hangt van de wind van die dag af, niet van de kust zelf. De tramuntana levert in augustus op ruim de helft van de dagen de hardste wind, dus dan is het noorden de risicokant.
Wat betekent de tramuntana voor kwallen op Menorca?
Een aanlandige wind duwt alles wat drijft naar de kust. Rond Maó komt de hardste wind van de dag in augustus op vijfenvijftig van de honderd dagen uit het noorden, en harder dan uit het zuiden.
Bestaat er een paarse kwallenvlag op Menorca?
Nee. Het Balearische reglement kent een witte vlag met twee lila kwallen, vastgelegd in Decret 27/2015. Hij waarschuwt alleen; zwemmen verbieden doet enkel de rode vlag.
Welke stranden op Menorca hebben strandwachten?
Zesentwintig, met in 2026 vijfenzestig redders in het hoogseizoen. Alleen Cala Galdana, Son Bou, Cala en Porter, Arenal d’en Castell, Fornells en Son Parc zijn het hele seizoen bemand.
Wat doe je bij een kwallenbeet in een baai zonder strandwacht?
Spoel met zeewater, haal tentakelresten weg met een pincet of een pasje en koel met ijs in een dicht zakje. Bel 112 bij misselijkheid, braken of benauwdheid.
Mag je azijn op een kwallenbeet doen op de Balearen?
De officiële bronnen zijn het oneens. Salut Pública zegt uitdrukkelijk geen azijn; 112 Illes Balears noemt het per soort alleen bij het Portugees oorlogsschip.
Komt het Portugees oorlogsschip voor op Menorca?
Zelden, maar het gebeurt. Op 6 juni 2025 vond een zwemmer er een van vijftien centimeter in Cala en Porter. Na contact altijd naar een arts of 112 bellen.
Bronnen
Eerste hulp en vlaggen: Salut Pública, 112 Illes Balears over kwallen en vlaggen, Cruz Roja, Decret 27/2015. Menorca Es Diari over de soorten, het jaar 2022, de bezaantjes, Cala en Porter, het seizoen 2026, de bezuinigingen en de bewaakte stranden; maart 2022, El Independiente. Wind: AEMET kustverwachting, AEMET per strand; de windcijfers rond Maó zijn een eigen berekening op ERA5-reanalyse via Open-Meteo, dagmaxima 1995 tot en met 2024 en windrichting 2005 tot en met 2024, per dag het uur met de hardste wind. Kustlijn en afstanden: eigen berekening op OpenStreetMap-data. Zorg: IB-Salut, Mateu Orfila. App: MedusApp. Pad: Camí de Cavalls. Foto’s via Wikimedia Commons: omslagfoto (parelkwal, Ligurische kust) van Holger Krisp (CC BY 4.0), de noordkust bij Cala Pregonda van David Sicart Olavide (CC BY-SA 4.0) en het Camí de Cavalls bij Fornells van Josefito123 (CC BY-SA 4.0). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
